Chaotische worsteling met banken-CAO

Veel CAO-overleg wordt dit jaar op het scherpst van de snede, maar zonder daadwerkelijke actie gevoerd. Met de belangrijke banken-CAO wil het na vijf maanden nog steeds niet lukken.

Tijdens het huidige, geleidelijk aflopende CAO-seizoen wordt de kunst van het brinkmanship als zelden tevoren bedreven. Akkoorden die op het laatste moment worden gesloten, acties die te elfder ure worden afgeblazen. Politie, onderwijzend personeel, metaal – aan voorbeelden geen gebrek. Het afgelopen weekeinde was er de bouw met een onverwacht CAO-akkoord op de vroege zondagmorgen.

Vanwaar de wat opgefokte stemming die op het moment suprême steeds weer omslaat in harmonie volgens de geijkte richtlijnen van de poldertraditie? Enerzijds zijn er de werknemers die na enkele jaren van recordwinsten en ongekende werkgeverspremies ook best wat extra's willen. En dan zijn er de werkgevers die het recente rijke verleden zo snel mogelijk willen vergeten en liever wijzen op de huidige economische kentering. Maar dat blijkt een met twijfel omgeven kentering. Want volgens sommige prognoses trekt de economie volgend jaar al weer aan. Bovendien gaat het de bedrijven ondanks winstwaarschuwingen nog steeds voor de wind. Portefeuilles blijven redelijk tot goed gevuld, de capaciteit volop bezet en de personeelsschaarste onverminderd. Daadwerkelijke arbeidsonrust wordt daardoor extra kostbaar en onaantrekkelijk.

Een van de laatste grote en nog onopgeloste patstellingen in CAO-land betreft de toonaangevende CAO voor de bedrijfstak banken voor 114.000 werknemers bij 79 zeer uiteenlopende werkgevers: een vijftal grote banken plus een stoet dwergen, voornamelijk binnen de grootstedelijke centra. Al een maand of vijf is er vruchteloos getouwgetrek. De banken bieden een loonsverhoging van 3,5 procent over vijftien maanden. De bonden eisen 4,5 procent over één jaar. Enige rek is er, volgens werkgeversonderhandelaar J.Ruiter, niet.

Extra complicatie bij deze stagnatie zijn de stammentwisten bij de vakbonden. Afgelopen maand legde FNV Bondgenoten tot boosheid van de collega's van CNV, De Unie en BBV het werkgeversbod toch voor aan de leden. Hoewel dat bod werd afgewezen kunnen FNV en collega's nu niet meer door één deur. Een FNV-ultimatum verliep gisteren en een van de andere drie zal vrijdag aanstaande aflopen. FNV gaat nu de 79 banken afzonderlijk benaderen om dan maar tot CAO's per bedrijf te komen. Zo niet, dan komen er over een dag of tien acties. De andere drie zullen bij het uitblijven van een akkoord na vrijdag alleen de vijf grote banken met dat doel benaderen.

Nu de impasse over een nieuwe Bank-CAO voortduurt en de bonden onderling twisten, lijkt de kans op een broodnodige oplossing van het al vele jaren durende `ordeningsprobleem' in de bankensector voorlopig verkeken. De overkoepelende Werkgeversvereniging voor het Bankbedrijf (WGVB) heeft nu zowel reusachtige bankverzekeraars (Rabo, ABN Amro, ING, Fortis Amev en SNS Reaal) onder haar leden als een zeventigtal merendeels kleine banken uit het `grachtengordelcircuit'.

De uit de jaren vijftig daterende bedrijfstak-CAO past allang niet meer op deze gemêleerde achterban. De grote wensen een flexibeler, aan eigen omstandigheden aan te passen raam-CAO, terwijl de kleine banken gewoon een collectieve CAO willen zonder al die bewerkelijke flexopties. Eind vorig jaar waren banken en bankbonden nabij een akkoord over zo'n dringend nodige reorganisatie.

Er zouden per 1 januari twee afzonderlijke CAO's komen: een voor de circa vijf grootbanken en een voor de overige, kleinere banken. Per 1 april 2000 zou vervolgens de grootbanken-CAO worden samengevoegd met die van grote verzekeraars tot een nieuwe zogenoemde Allfinanz-CAO. Heel wat verzekeringen zijn na het opheffen van de strikte scheiding tussen bankieren en verzekeren ultimo jaren tachtig immers opgeslokt door grootbanken. Zoals Nationale Nederlanden dat nu in ING zit, Interpolis dat samenging met de Rabo, SNS-Reaal of Fortis-Amev.

Die ambiteuze reorganisatie is nu door de CAO-impasse en de stammenstrijd in vakbondsland op sterk water geraakt. Al zeggen beide partijen er voorstander van te blijven. In feite opteren de bonden met hun plannen om met de banken afzonderlijk te gaan onderhandelen voor een in andere branches al gerealiseerde decentralisatie van bedrijfstak-CAO's naar afzonderlijke ondernemingen. Neem de onlangs uiteengevallen zorg-CAO of de metalektro-CAO, waar Philips het met een eigen CAO voor gezien hield.

Voor de bankbonden zou zo'n versplintering het einde van een gemeenschappelijk front betekenen. Blijft de vraag hoe de banken op het vakbondsstreven naar afzonderlijke CAO-onderhandelingen per bedrijf zullen reageren. Hun eigen WGVB verbiedt immers zulke aparte afspraken met de bonden.