Berlijn en Europa

VIERENVIJFTIG jaar na dato kan de Duitse volksvertegenwoordiging weer permanent in het hart van Berlijn vergaderen. De deling van Duitsland en zijn hoofdstad heeft dat een halve eeuw fysiek onmogelijk gemaakt. Het gaat er nu om de ,,Muur in de hoofden'' neer te halen, zei bondskanselier Schröder gisteren ter gelegenheid van de eerste zitting van de Bondsdag in het gerenoveerde gebouw van de Rijksdag te Berlijn. Hij doelde op de geestelijke muur die nog altijd door Duitsland loopt. Met financiële injecties alleen en gelijkschakeling van de infrastructuur kan de Duitse eenheid niet voltooid worden. Een kleine halve eeuw gescheiden optrekken laat zich niet in een paar jaar uitwissen.

Maar met Berlijn als regeringszetel en symbool van de Duitse eenheid breekt, zo voelen vele Duitsers dat, hoe dan ook een nieuw tijdperk aan. Die indruk wordt versterkt door de nieuwe politieke verhoudingen. In Berlijn is de regeringsmacht in handen van een unieke coalitie en generatie die, anders dan de groep rond Kohl, niet `de genade van de late geboorte' kent, maar de oorlog als historisch feit zegt te hebben verwerkt. Het verenigd Europa is voor haar niet slechts een wenkend perspectief, maar Tatsache.

De Berliner Republik, heeft de kanselier bij verschillende gelegenheden onderstreept, staat niet voor een assertief nieuw Duitsland waarvoor de buren zouden moeten vrezen. Haar eerste taak is het de handicaps van de deling te overwinnen, de Duitsers saamhorigheid bij te brengen en de breuk in de Duitse geschiedenis, veroorzaakt door de ontsporingen van de nazi's en de afgedwongen geestelijke uniformiteit in de DDR, te verwerken. Waar Bonn stond voor de wederopbouw, het Wirtschaftswunder en de verankering in Europa, daar moet de Berlijnse republiek de Duitsers zelfrespect en verantwoordelijkheidsgevoel teruggeven.

DAT NU ZIJN AMBITIEUZE opdrachten. Hoe zorgvuldig historici zich ook met de Bewältigung van het verleden bezighouden, hoe vaak politici ook uitroepen dat Duitsland niet in herhaling zal vervallen, feit blijft dat de Bondsrepubliek zich nog altijd in een unieke positie bevindt. Al zou ze dat willen, de Berliner Republik kan zich niet beperken tot het koesteren van een nieuwe identiteit in eigen land. De Mittellage van Duitsland is namelijk ook weer aan de orde. Nu het Atlantisch bondgenootschap zich, door de toetreding van Polen, Tsjechië en Hongarije, verder uitbreidt langs de Russische grens liggen er voor de grootste natie van Europa onvermijdelijk taken in oostelijke richting.

Met Berlijn als nieuw politiek centrum zal Duitsland met die gerevitaliseerde oude feiten worden geconfronteerd. In alle rust kan de Berliner Republik zich de nieuwe omstandigheden bovendien niet eigen maken. De oorlog in Joegoslavië, waarvan het einde nog niet in zicht is, zet extra druk op de ketel. De moeizame diplomatieke manoeuvres van de Duitse regering om een uitweg richting Rusland te forceren, illustreren dat. De identiteit van Duitsland ontstaat in een turbulentere omgeving dan toen men besloot naar Berlijn te verhuizen.