Rijksdag Berlijn opent in teken mensenrechten

Vandaag begint een `nieuwe tijd'. Hier in Berlijn verbinden we ons aan een Europa van mensenrechten, dat niemand op ons continent uitsluit. We gaan voorwaarts in het midden van Europa. Dat zei de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder vanmorgen bij de opening van de Rijksdag in Berlijn. ,,De ervaringen van de vreedzame revolutie in de vroegere DDR tonen aan dat mensenrechten en democratie in Europa realiseerbaar zijn'', aldus Schröder. Met de opening van de Rijksdag is de Berlijnse Republiek geboren.

Om twaalf uur opende Bondsdagvoorzitter Wolfgang Thierse de eerste zitting van het parlement in de verbouwde Reichstag. De 669 Bondsdagafgevaardigden uit Bonn stonden aan de wieg, ook bondskanselier Gerhard Schröder, en de Britse architect Sir Norman Foster. Het jonge blazersensemble uit Frankfurt speelde en er zweefden ballonnen in de lucht: `Welkom in Berlijn'. Welkom in de Republik der Neuen Mitte.

,,Het is een groot historisch moment, dat na 66 jaar eindelijk weer een democratisch parlement zijn intrek in de Rijksdag neemt'', zei Thierse over het gebouw, dat keizer Willem II snerend het Rijksapenhuis noemde. Het is dezelfde Rijksdag waar de Republiek van Weimar in 1933 tenonderging toen Hitler het parlement uitschakelde, nadat een brand het gebouw had vernietigd. En het is dezelfde Rijksdag waar Sovjet-troepen in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog op het dak klommen om triomfantelijk de rode vlag te hijsen. De vlag markeerde de overwinning op het Derde Rijk, maar luidde ook het begin van de Koude Oorlog in en de deling van Duitsland en Berlijn.

Negen jaar na de hereniging van Oost- en West-Duitsland heeft de Bondsdag met de inwijding van het vernieuwde parlementsgebouw officieel zijn zetel verplaatst naar de Duitse hoofdstad.

,,De verhuizing naar Berlijn is geen breuk in de continuïteit van de Duitse naoorlogse geschiedenis'', zei Schröder. De gelukte democratie in Bonn, de vaste verankering in Europa en in het atlantisch bondgenootschap hebben de Berlijnse republiek in het verenigde Duitsland mogelijk gemaakt. Maar de kanselier wees erop, dat de gebeurtenissen van de laatste weken en maanden op de Balkan op dramatische wijze duidelijk maken dat de Duitse rol in de wereld is veranderd. ,,Vandaag dragen we anders en intensiever verantwoordelijkheid voor het lot van andere volken dan in de jaren van de deling het geval was.'' Dat is ook de Berlijnse republiek.

De woorden van de kanselier maakten indruk op de parlementariërs. De verhuizing naar de historische hoofdstad is de kroon op de Duitse hereniging en signaleert een afrekening met de spoken van het nazi- en communistische verleden.

De oorlog op de Balkan betekent eerder een dramatische cesuur in de politiek van Duitsland dan de Umzug van Bonn naar Berlijn, zei Thierse. Hij onderstreepte dat de geografische verhuizing ,,helemaal niets'' aan de democratische rechtsstaat zal veranderen. Hij trachtte de tegenstemmers van weleer gerust te stellen, die de Rijksdag als symbool van de Hitlertijd zien en Berlijn associëren met oorlogszuchtige machtspolitiek. Ten slotte steunde een nipte meerderheid in de Bondsdag de Umzug – 338 parlementariërs waren voor Berlijn als nieuwe hoofdstad en zetel van de regering, 320 stemden tegen.

De Berlijners, zo zei Thierse, beschouwen het gebouw als hun bezit, zoals het opschrift luidt Dem Deutschen Volke. ,,In de Rijksdag is niemand gefolterd of geëxecuteerd'', aldus Thierse. Ook heeft Hitler er nooit gesproken en het parlement werd niet in de Rijksdag, maar in de tegenoverliggende Kroll-Oper buiten werking gesteld. Thierse herinnerde eraan dat de Rijksdag tevens het gebouw is waar de vroegere geliefde burgemeester Ernst Reuter tijdens de blokkade (1948) de historische woorden sprak: Völker der Welt. Schaut auf diese Stadt.

De kunstenaar Christo heeft met zijn verpakking van de Rijksdag in 1995 het duistere gebouw betoverd. Voor Thierse symboliseerde de Rijksdag vele jaren ,,een hartstochtelijk verlangen naar vrijheid en democratie, naar de hereniging van Duitsland''.

Jarenlang kon hij de Rijksdag, aan de westelijke kant van de Muur, alleen maar zien. Een ge- bouw, dat zwart was, maar waarop de Duitse vlag wapperde. ,,De Rijksdag hield een belofte in, die we nu inlossen'', aldus Thierse, voormalig wetenschapper in de DDR. De inwijding van de Rijksdag geldt als de `voltooiing' van de Wiedervereinigung, die de Oost-Duitsers zelf met hun vreedzame revolutie hebben bevochten.

De komst in Berlijn zal volgens Antje Vollmer (Groenen), vice-voorzitter van de Bondsdag, de problemen in het Oosten van Duitsland zichtbaarder maken. Voor haar begon de Berlijnse Republiek niet vandaag, maar al met de val van de Muur op 9 november 1989, zegt ze opgetogen. Maar de hereniging van de twee Duitslanden, heeft in de voormalige DDR niet alleen meer vrijheid en een hogere levensstandaard opgeleverd, ook frustraties. De demonstratie van bouwvakkers bij de Brandenburger Tor drukte de parlementariërs meteen met de neus op de feiten van de hoge werkloosheid.

Schröder wees erop dat de economische opbouw in het oosten nog aanzienlijke inspanningen zal kosten. Desondanks is eens te meer waar geleken wat de honderdduizenden demonstranten voor de val van de Muur riepen. ,,Wir sind das Volk. Und ja, wir sind ein Volk!''