`Ik schijt op jullie hoofd'

Meer dan zeshonderd Amsterdammers moesten vorig jaar voorkomen wegens belediging van een agent, tien keer zoveel als in 1994. ,,Agentje-pesten knaagt aan de fundamenten van de rechtsstaat.''

Politierechter L. Galema, middelbare leeftijd, halve leesbril, leest voor uit de dagvaarding. Hij articuleert zorgvuldig: ,,Motherfuckers. Ik pis op jullie. Ik schijt op jullie hoofd.'' Verdachte Hicham B. (20) ontkent niet dat hij vier politieambtenaren heeft uitgescholden. Hij werd aangehouden omdat hij zonder helm op een scooter zat, en begon te schelden, zegt hij, toen een van de agenten zijn verzekeringspapieren op de grond gooide. ,,Dat is een gebrek aan respect, daarom heb ik geen respect voor hen.''

Het geeft geen pas, zegt rechter Galema, agenten op die manier te behandelen. ,,Het gebeurt veel te vaak, daarom treden we er sinds kort hard tegen op.'' Op overtreding van artikel 267, belediging van een ambtenaar in functie, staat een boete van ten minste 250 gulden. Vorig jaar behandelden Amsterdamse politierechters ruim zeshonderd beledigingszaken, tien keer zoveel als in 1994.

Twaalf zaken in een week is geen uitzondering voor een politierechter. Vorige week nog, zegt Galema, had hij een verdachte voor zich die tegen een agent had gezegd: ,,U bent een grote lul''. Durf het nog eens te zeggen, zei de agent, en je komt voor de rechter. Het was geen belediging, zei de verdachte tegen de rechter, maar de constatering van een feit. ,,Haal die agent er maar bij, dan ziet u zelf dat het een grote lul is.''

Het is geen dienstbeleid om iedereen die `klootzak' zegt te vervolgen, zegt Galema. Maar de scheldpartij van Hicham B. is ,,schandalig''. Hij verhoogt de oorspronkelijke boete van 750 gulden (Hicham had ook nog twee busjes traangas bij zich) naar 1.250 gulden of 18 dagen hechtenis. ,,De verhoging is om de ernst van de zaak aan te geven. De politie is een autoriteit, daar moet je respect voor hebben.''

De politie pikt het niet meer en justitie helpt daarbij, zegt de Amsterdamse persofficier J. Steenbrink. Vorig jaar april verscheen al de interne notitie `Beleid met betrekking tot het beledigen van politieambtenaren'. Want, staat in de notitie, ,,niet of onvoldoende optreden is het begin van het einde van het gezag van de politie''. De nieuwe strengheid heeft uiteindelijk geleid tot de politiehandleiding `Streetwise', waarin korpschef J. Kuiper agenten aanmoedigt ook vergrijpen als wildplassen en door rood fietsen te bestraffen. De verveelvoudiging van het aantal strafzaken tegen beledigers is volgens Steenbrink een direct gevolg van Streetwise.

De vraag is alleen, wat is een belediging? Fred Jansen van de universiteit Groningen schreef er vorig jaar een proefschrift over, `Strafbare belediging'. Hij zegt: ,,Een belediging is een uitlating waarin minachting besloten ligt, of waarmee iemands reputatie wordt aangetast.'' Maar daarmee ben je er nog niet, zegt de Leidse hoogleraar lexicologie P. van Sterkenburg. Hij schreef het wetenschappelijke standaardwerk `Vloeken'. Een belediging is pas een belediging als de aangesprokene zich beledigd vóélt.

,,Elk woord kan dienen als scheldwoord. Intonatie is buitengewoon belangrijk'', zegt Van Sterkenburg. ,,Lekker klerelijertje klinkt anders dan klerelijer.'' Een woord als eikel is in principe onschuldig, maar in de context van een scheldpartij kan het denigrerend klinken.

`Krijg de klere' is volgens hem geen belediging maar de ontlading van een emotie. `Krijg de aids' daarentegen kan weer beledigend worden opgevat. ,,Het Nederlands is de enige taal waarin een heel scala aan vreselijke ziektes gebruikt kan worden als scheldwoord.'' Het `motherfucker' van Hicham B. is vrij nieuw in de Nederlandse taal, maar volgens Van Sterkenburg zonder meer kwetsend bedoeld. ,,Vooral Zuid-Europese politieagenten zullen daar slecht tegen kunnen.''

Ook de politie worstelt met de definitie van een belediging, blijkt uit de interne beleidsnotitie. ,,Niet beledigend genoeg, ook al wordt dit wel zo ervaren, is bijvoorbeeld het woord sukkel.'' Wel beledigend genoeg, nog steeds volgens die notitie, zijn: ,,kankerslet, nazi, fascist, duivelskinderen, je moeders kut (ook als het in het Surinaams wordt uitgesproken). Uiteraard is dit geen limitatieve opsomming''.

Naast de verbale beledigingen zijn ook feitelijke beledigingen strafbaar. De gestrekte middelvinger opsteken tegen een gezagsdrager was volgens jurist Jansen al in de Romeinse tijd strafbaar. In het gezicht spugen of de Hitlergroet brengen kost in Amsterdam ook 250 gulden.

Waarom wordt het beledigen van een ambtenaar zo streng bestraft? De 1.250 gulden boete die Hicham B. moet betalen is nog niks. Volgens Jansen werden in de vorige eeuw ,,ambtsbeledigingen aan de openbare magt'', artikel 222 uit de Code Pénal, bestraft met twee jaar cachot. Op gebaren of dreigementen stond een half jaar. ,,Belediging van een ambtenaar in functie is in wezen het voorportaal van mishandeling en fysieke agressie. Een eenvoudig scheldwoord kan gevaarlijk zijn.'' Jansen wil niet beweren dat schelden de ,,fundamenten van de rechtsstaat ondergraaft, maar het knaagt er wel aan. Agentje-pesten is een langzaam sluipend gif, dat leidt tot een veenbrand.''

Een agent gaat af als een gieter, zegt politiewoordvoerder K. Wilting, als hij zich in het openbaar laat beledigen. Hij is tevreden over het strenge optreden. Jansen betwijfelt of het beleid resultaat heeft. ,,Vervolging is een instrument om het tanende gezag te herstellen. Maar het strafrecht kan geen sociale verandering bewerkstelligen.''

Volgens Wilting kost de invoering van ,,nieuwe fatsoensnormen'' tijd. ,,Op het Rembrandtsplein konden branieschoppers gisteren nog over onze voeten heen pissen. Vandaag hoeven ze maar `klootzak' te zeggen en ze hebben een boete op zak. Langzaam begrijpen ze dat ze dát niet meer hoeven te flikken.''