Gevecht loopt met sisser af

Het kabinet heeft eind vorige week een bezuinigingspakket in elkaar gesleuteld, zonder een verwacht gevecht.

Een hard gevecht werd er begin maart verwacht, toen de regeringspartijen PvdA, VVD en D66 zich opmaakten voor de besprekingen over de bezuinigingen. De asielzoekers, de Bijlmer-enquête en de Statenverkiezingen hadden de sfeer in de paarse coalitie redelijk bedorven. Een bezuinigingsronde was een op het oog ideaal middel om de ideologische verschillen weer eens aan te scherpen en ,,onaanvaardbare'' ingrepen leken een dankbaarder aanleiding om eventueel uit het kabinet te stappen dan slechte humeuren en onderling gekrakeel.

Zes weken later lijkt het gevecht met een sisser te zijn afgelopen. De twee werkdagen voor het weekeinde heeft het kabinet tamelijk vlot en zakelijk een bezuinigingspakket in elkaar gesleuteld voor dit jaar (1,9 miljard gulden) en volgend jaar (4,8 miljard). De Voorjaarsnota met alle details moet nog eind deze maand naar de Tweede Kamer, maar de eerste reacties doen vermoeden dat de regeringsfracties het bezuinigingspakket in grote lijnen zullen aanvaarden. De uitlatingen over de ontwikkelingshulp van PvdA-voorzitter Van Hees dit weekeinde in het Vlugschrift zijn tot op heden de enige wanklank. Vanwaar deze omslag? Om te beginnen vallen de cijfers mee of kunnen ze meevallen. Een deel van de bezuinigingen voor volgend jaar (1,7 miljard gulden) is ,,met potlood ingevuld'' en wordt pas in de zomer met inkt geschreven als er meer duidelijkheid is over de inflatie. De lage inflatie die het Centraal Planbureau (CPB) voorziet (één procent) is een belangrijke orzaak van de dreigende begrotingsoverschrijdingen. De inflatiecijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) echter over de eerste twee maanden van dit jaar komen uit op twee procent, ongeveer het percentage waar Paars II bij aanvang mee rekende.

Ook de lage rente, waardoor er minder hoeft te worden afbetaald aan rente over de staatsschuld (de in omvang derde begrotingspost), is een meevaller. De economische groei die door het CPB nu op twee procent is gezet zou ook wel eens wat hoger kunnen uitvallen, nu particuliere onderzoeksbureau's hun ramingen weer naar boven hebben bijgesteld. De particuliere consumptie die de grote motor is van de economische groei de laatste jaren lijkt de eerste maanden van dit jaar nog niet aan uitbundigheid te hebben ingeboet. Een teken daarvan is de aanhoudende hausse op de huizenmarkt, die ook het eerste kwartaal weer heeft gezorgd voor records in de huizenprijzen.

De meevallende tegenvaller heeft de druk van de ketel gehaald, doordat snel duidelijk werd dat geen van de partijen echt hoefde te bloeden. PvdA en D66 konden de extra uitgaven op onderwijs en zorg handhaven, de VVD hoefde niet extra te snijden in Defensie. Dat PvdA-troetelkind Ontwikkelingssamenwerking een veer laat is grotendeels het gevolg van afspraken in het regeerakkoord (zie inzet), niet van deze bezuinigingen.

De discussie werd verder gedepolitiseerd door de verbetering van de sfeer in de coalitie, waarvoor niemand een verklaring lijkt te hebben. De herinnering aan de harde verkiezingscampagne voor de Staten is al weer wat verflauwd en de oorlog in Kosovo verbroedert, wordt wel geopperd. In deze gedepolitiseerde sfeer kon premier Kok, die dankzij de roep van Europa de glans van staatsman weer terug gekregen, gemakkelijker zoeken naar zakelijke oplossingen.

Samen met minister Zalm (Financiën), die van Kok afgelopen vrijdag dan ook een pluim kreeg. Bij de eerste begroting van Paars II toonde Zalm zich al een soepele schatkistbewaarder met de opmerking dat ,,streng goed is, maar streng én redelijk veel effectiever''. Zalm heeft dat in de praktijk gebracht door niet alleen de hand op de knip te houden maar ook bijvoorbeeld minister Peper (Binnenlandse Zaken) met 250 miljoen bij te springen voor zijn agenten.