MIDDELZWAAR ZWART GAT VERRAADT ZICH VIA RÖNTGENSTRALING

Astronomen van de NASA en van de Carnegie Mellon-universiteit in Pittsburgh hebben aanwijzingen gevonden voor het bestaan van een nieuw type zwart gat in nabije sterrenstelsels. Deze zwarte gaten (gebieden in de ruimte waar de zwaartekracht zo sterk is dat er niets, zelfs geen licht, uit kan ontsnappen) zouden een massa hebben tussen de 100 en 10.000 maal die van de zon en een volume dat kleiner is dan dat van de maan. Dat volume heeft betrekking op de waarnemingshorizon: het gebied rond het zwarte gat waaruit geen ontsnappen meer mogelijk is. De mogelijke ontdekking is dinsdag bekendgemaakt tijdens een bijeenkomst van de American Astronomical Society in Charleston en zal binnenkort worden gepubliceerd in de Astrophysical Journal.

Theoretisch zouden zwarte gaten allerlei massa's kunnen hebben, maar tot nu toe kenden astronomen slechts twee massa-klassen. De eerste wordt gevormd door de zwarte gaten die ontstaan tijdens de ineenstorting van zware, opgebrande sterren. Deze stellaire zwarte gaten hebben een massa van ongeveer tien maal die van de zon. De tweede klasse bestaat uit superzware zwarte gaten, met een massa van miljoenen tot miljarden maal die van de zon. Zij bevinden zich in het centrum van sommige sterrenstelsels en quasars en zijn mogelijk ontstaan door het samensmelten van reusachtige gaswolken of grote aantallen sterren in een vroeg stadium van deze stelsels.

De NASA-astronomen Edward Colbert en Richard Mushotzky hebben nu buiten het centrum van een aantal gewone, naburige sterrenstelsels objecten gevonden die zwarte gaten met een massa tussen de 100 en 10.000 maal die van de zon zouden kunnen zijn. De objecten verraden zich via hun röntgenstraling, die wordt uitgezonden door het extreem hete gas in de schijf die hen omringt. Het röntgenspectrum van deze objecten, waargenomen met de Duitse röntgensatelliet Rosat en de Amerikaans-Japanse ASCA (Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics) verschilt van dat van de superzware zwarte gaten die in het centrum van `actieve' sterrenstelsels worden waargenomen.

Andrew Ptak en Richard Griffiths, van de Carnegie Mellon-universiteit leiden uit de metingen af dat zich in het centrum van het stelsel een zwart gat met en massa van minstens 460 maal die van de zon zou kunnen bevinden. Beide groepen astronomen speculeren dat `middelzware' zwarte gaten zouden kunnen ontstaan door het samensmelten van stellaire zwarte gaten.