ARCHITECT VAN EEN KAMPIOENSPLOEG

Als trainer kreeg Rob Baan (56) nooit een kans bij Feyenoord, dé club van zijn geboortestad Rotterdam. Als technisch bestuurslid dat vorm gaf aan een nieuw elftal kan hij na anderhalf jaar het kampioenschap vieren. ,,In alle nuchterheid mag ik hier best van genieten.''

Hij ontbreekt op de elftalposter in de brasserie van het Maasgebouw bij De Kuip. Het is niet de stijl van Rob Baan om op de voorgrond te treden, terwijl andere bestuurders met veel minder inbreng zich nog weleens uitgebreid tussen spelers en technische staf laten portretteren. De man achter het overwachte succes blijft ook nu bescheiden. Hij wil liever niet afgeschilderd worden als de architect van een kampioensploeg. ,,Dan zou ik te veel eer krijgen. De inbreng van de trainers is groot geweest. Dan heb ik het behalve over Leo Beenhakker ook over zijn assistenten John Metgod en Geert Meijer.''

Wie aan het begin van dit seizoen een weddenschap zou hebben afgesloten op het kampioenschap van Feyenoord zou niet serieus zijn genomen. Toch staat de ploeg van Leo Beenhakker reeds ver voor het einde van de competitie zestien verliespunten los van directe concurrent Vitesse en kan misschien al binnen een week de veertiende landstitel worden begroet. Wat is het geheim van Feyenoord? Rob Baan, begin vorig jaar door voorzitter Van den Herik aangesteld als technisch bestuurslid verantwoordelijk voor het aan- en verkoopbeleid, probeert zijn eigen inbreng te bagatelliseren. Toch kan hij moeilijk ontkennen dat een aantal spelers die dit seizoen nieuw waren in het elftal mede op zijn initiatief werden aangetrokken. Zoals Bert Konterman, Patrick Paauwe, Peter van Vossen, Bonaventure Kalou, Jon Dahl Tomasson en Tininho. Met grote zorg werd een elftal opgebouwd dat stond als een huis en juist door zijn degelijkheid tamelijk constant bleef presteren.

Nadat hij PSV de rug had toegekeerd en in dienst trad bij Feyenoord had Baan al snel voor ogen wat hem te doen stond. ,,Beenhakker sprak over een chaos in de kleedkamer. Hij kon niet communiceren met sommige buitenlandse spelers en er waren binnen de selectie uiteenlopende gedachten over de speelwijze. We hebben vervolgens gekeken naar het publiek. Feyenoord heeft altijd een elftal gehad waarin individuele klasse werd gepaard aan strijd en werklust. Daar waar Ajax alleen selecteert op technische kwaliteiten. Feyenoord was behalve Coen Moulijn ook Jan Klaassens, Reinier Kreijermaat en Theo Laseroms. Met dat gegeven als uitgangspunt gingen we inkopen. Om de spraakverwarring in de kleedkamer tegen te gaan wilden we niet te veel buitenlanders meer aantrekken. We konden Van Vossen krijgen. Hij trekt vaak naar binnen, dus haalden we Tininho als back om erover heen te gaan. In Tomasson zagen we een goede verbindingsman tussen Van Gastel en Cruz. Zo kreeg het elftal én het spelsysteem langzaam gestalte.''

Voetballers van eigen bodem verdienden bij Feyenoord weer een hogere prioriteit. Dat bleek effect te sorteren in de samenwerking op het veld. Ajax en PSV hebben in navolging van Feyenoord inmiddels ingezien dat wat je van ver haalt niet altijd lekker is. ,,Door ons succes is de Nederlandse profvoetballer weer populair geworden. Daardoor vliegen de prijzen nu omhoog. Het zijn de wetten van de natuur. Uiteindelijk keren we weer op onze schreden terug. Het Bosman-arrest heeft even voor een grote instroom van buitenlandse spelers gezorgd. De clubs hebben inmiddels gemerkt welke nadelen dat met zich meebrengt. Een buitenlandse voetballer vraagt bijna dagelijks een aparte begeleiding. Probeer een Argentijn maar eens uit te leggen wat waterschapslasten zijn. Over de taalproblemen heb ik het dan nog niet eens. Voor een Nederlandse profvoetballer betaal je wel wat meer, maar hij bespaart je een hoop problemen.''

Feyenoord huldigt nu het principe dat een buitenlandse voetballer beslist iets moet toevoegen. ,,Wij blijven natuurlijk wel de internationale markt verkennen en moeten hopen dat de grote clubs een speler als Larsson over het hoofd zien. In onze jeugd lopen ook buitenlandse spelertjes rond. Daar moeten ze echte uitblinkers zijn. We hebben drie jonge spelers uit Ghana: Mike Coffie, Patrick Allotey en Christian Gyan. Van hen is eigenlijk alleen Gyan doorgebroken. Misschien hadden we in het verleden toch wat strenger moeten selecteren. Soms handel je uit angst dat een concurrent met jouw talent wegloopt. Maar wildwest-praktijken als met Ledezma, toen bestuurders van Ajax en Feyenoord elkaar in de auto op Schiphol probeerden voorbij te scheuren, daar doe ik niet aan mee (Ledezma staat nu bij Ajax op de transferlijst, red.). Je moet ook kunnen accepteren dat je een bepaalde speler niet kunt krijgen.''

Na de uittocht van de afgelopen jaren leek de Nederlandse markt afgeroomd. Bert Konterman en Kees van Wonderen waren modale talenten, maar ontwikkelden zich bij Feyenoord tot internationals. ,,Als Van Wonderen bij NAC was gebleven zou hij Oranje nooit hebben gehaald. Arjan van der Laan gaat nu op 29-jarige leeftijd naar FC Twente. Hij zou misschien ook bij het Nederlands elftal hebben aangeklopt als hij die stap eerder had kunnen maken. Belangrijk is de functie van de eerste divisie. Tachtig procent van de eredivisie-spelers heeft ooit in de eerste divisie gevoetbald, zo bleek onlangs op een symposium. Wij bewijzen dankzij ons samenwerkingsverband met Excelsior dat het wel degelijk goed is voor een jong talent om ervaring op te doen in deze afdeling. Kijk naar Gyan, De Haan en Cairo.''

Het is voor de ontwikkeling van een jonge profvoetballer in de optiek van Baan ook belangrijk dat hij de juiste keuze maakt in zijn streven de top te bereiken. ,,Als Van Nistelrooy van Den Bosch meteen naar PSV was gegaan in plaats van een tussenstop bij Heerenveen, zou hij waarschijnlijk nu nog in het tweede hebben gespeeld. Want hij had toen de concurrentie moeten aangaan met Nilis, Bruggink, Möller en De Bilde. Sommigen maken echter verkeerde keuzes. Wooter en Musampa zijn te snel naar het buitenland gegaan. Waarom niet eerst naar clubs als Twente of Utrecht?''

In de afgelopen anderhalf jaar leerde Baan de voetbaljungle ook van een andere kant kennen en ontdekte hij dat allerlei tussenpersonen een negatieve invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van een (jonge) profvoetballer. ,,Om er zelf rijker van te worden oefenen zaakwaarnemers een te grote invloed uit op de toekomst van veel voetballers. Ik heb het dan niet over beëdigde makelaars als Jansen, Van Dalen, Maaskant en Ploegsma. Het zijn de zogenaamde begeleiders zonder FIFA-licentie die de verkeerde beslissingen nemen voor spelers. Heeft Joonas Kolkka bijvoorbeeld achteraf wel de goede keuze gemaakt door niet naar Feyenoord te gaan en wel naar PSV? Hij wist toch dat PSV met twee spitsen speelt, terwijl hij als linksbuiten veel beter in ons systeem met drie of vier aanvallers past. Nu zit hij bij PSV op de bank omdat de voorkeur uitgaat naar Fuchs, die defensiever is ingesteld.

,,Ik heb ondervonden dat het circuit van illegale makelaars nogal omvangrijk is. Het zijn van die mannetjes die met videobanden leuren en vijf procent krijgen van een beëdigde makelaar als ze een transfer voorbereiden. Ik doe in principe geen zaken met illegale makelaars, maar je kunt niet om ze heen. Ze hebben overal hun connecties. Toch prijzen ze zichzelf uit de markt. Op bestuurlijk niveau vindt een uitwisseling van gegevens plaats. Als je een slechte ervaring hebt gehad, informeer je elkaar.''

Robert Eduard Baan werd geboren op 1 april 1943 op de puinhopen van Rotterdam, nadat de stad voor een groot deel was plat gebombardeerd. Hij woonde op de Mathenesserdijk en leerde voetballen op het puin van de Schiedamseweg. Baan speelde bij Sparta en volgde het CIOS. Vanaf 1965 begon hij een lange trainerscarrière die hem langs clubs als Sparta, ADO Den Haag, VVV, Roda, Cambuur, Twente, Excelsior en PSV voerde. Ook was hij vijf jaar assistent-bondscoach van het Nederlands elftal.

Nu gloort voor Baan de huldiging op de Coolsingel. ,,In alle nuchterheid mag ik er best van genieten. De terugval van Ajax en PSV heeft ons geholpen. Ik had niet verwacht dat Ajax op nationaal niveau zo ver zou afzakken.''

Het genieten zal van korte duur zijn, want Baan bouwt al weer aan het team van volgend jaar. Voorlopig is alleen de wat belegen Jan de Visser (31) van Heerenveen aangetrokken. ,,Een speler met een geweldige veldbestrijking, multifunctioneel en een enorme demarrage. Aan de linkerkant zijn we nu voorzien. Maar we blijven zoeken naar versterkingen.

,,Ik ben het met Cruijff eens dat ons spelpeil nog niet voldoende is om internationaal te kunnen overleven. We spelen ook te wisselvallig. Maar je moet eerst een fundament leggen om een huis te bouwen. We hebben niet de financiële middelen van Ajax en PSV. Als zij op dezelfde speler azen als wij, hoeven we niet meer mee te bieden. Daarnaast blijven we onze eigen jeugdopleiding op peil houden. Wat Ajax nu is overkomen met de gebroeders Seedorf is bij ons gebeurd met Pascal Bosschaart (FC Utrecht) en Alfred Schreuder (NAC). Het jonge talent heeft vaak weinig geduld en de doorstroming kent zijn beperkingen. Maar dat is een internationaal probleem. Wat zijn de kansen voor een Spaans voetballertje in de jeugd van Barcelona als er straks tien Nederlanders in het eerste team spelen?

,,We konden afgelopen zomer alleen veel nieuwe spelers aantrekken omdat we onze beste voetballer, Giovanni van Bronckhorst, hebben verkocht. Nu willen we onze goede spelers behouden. En in een selectie van 22 spelers zullen er vier doorstromen vanuit de jeugd. Wat de technische staf betreft, hebben we op verzoek van Leo Beenhakker afgesproken dat we zijn positie als hoofdtrainer van jaar tot jaar bekijken. Mario Been en John Metgod krijgen de kans om hem op te volgen, maar het is niet zo dat zij het ook worden. Laten ze zich maar bewijzen. In een later stadium kan ik me voorstellen dat Henk Fräser en Kees van Wonderen iets binnen de club gaan doen. Kees heeft vorig seizoen vaak zijn betrokkenheid getoond. En waarom Been? Kijk uit, ik heb geen betere prof meegemaakt dan hij. Toen ik trainer was bij Excelsior probeerde hij zijn ervaringen al over te brengen op anderen.''

Baan waarschuwt tenslotte voor te hoge verwachtingen van Feyenoord in de Champions League. ,,In principe kun je van clubs als Juventus, Real Madrid, Manchester United en Barcelona niet winnen. De achterstand op dit segment van het internationale voetbal wordt door de macht van het geld steeds groter. Alleen door een gunstige loting en uitgekiend spelen kun je misschien een incidenteel succesje boeken.''