Amerikanen willen veel, maar nu ook lekker eten

Er is geen twijfel meer over mogelijk: het laatste decennium van deze eeuw zal de geschiedenis ingaan als de jaren waarin Amerika leerde eten. Véél eten was nooit een probleem, maar lékker eten was minder vanzelfsprekend. De cultuur van het eten was, vriendelijk gezegd, niet zo ontwikkeld.

Maar dat is sinds enkele jaren snel aan het veranderen, vooral dankzij de plotselinge belangstelling van Amerikanen voor het beste van allerlei uitheemse keukens. Het culinaire isolationisme, vaak betreurd en vaker nog bespot, is definitief voorbij.

Op een recente tekening in het weekblad The Newyorker spreekt iemand met zijn tafelgenoot over een grijs verleden, ,,toen we ons brood nog niet in olijfolie doopten''. Niet alleen in de grote steden aan de oost- en de westkust is die grap te begrijpen. Ook in the American Heartland zetten obers hun gasten steeds vaker een mandje verse focaccia voor, in plaats van een handje in plastic verpakte crackertjes.

Het beste bewijs van de veranderende Amerikaanse smaak is te vinden in de nieuwste druk van The Joy of Cooking, het oerdegelijke kookboek dat miljoenen Amerikanen sinds 1931 de weg wijst in de keuken. Behalve Amerikaanse klassiekers als de gebraden kalkoen, crabcakes en pecan pie, bevat deze kookbijbel nu ook recepten voor gerechten als tandoori kip, geroosterde cactussalade, tiramisu en baklava.

De ouderwetse Amerikaanse cafetaria dreigt het slachtoffer te worden van deze ontwikkeling. Nergens kun je beter terecht voor een sappige plak meatloaf drijvend in vet, een stuk lever met veel uien, of een kleine cake gemaakt van melkpoeder. Maar het publiek dat nog afkomt op die lekkernijen van een halve eeuw geleden, kan of wil daar niet meer voor betalen dan de prijzen van een halve eeuw geleden.

Door heel Amerika schieten de coffeeshops, waar je tientallen soorten koffie kunt bestellen, als paddestoelen uit de grond. Een onlangs verschenen sociologische atlas van het Amerikaanse westen laat zien dat de espresso en cappuccino zelfs hun intrede hebben gedaan in kleine plaatsjes in Nevada, Utah en Arizona. Maar de zucht naar nieuwe smaken betekent niet dat de Amerikanen hun eigen eigenaardigheden helemaal hebben laten varen.

Zo zijn er caffeïne-vrije espresso te krijgen en cappuccino bereid met magere melk. En een coffeeshop vlakbij het kantoor van deze krant in Washington, die dagelijks volzit met scholieren, zwervers, huisvrouwen en zakenlieden, schept een Europese café-gezelligheid met behulp van een (op gas brandende) open haard - waarvan de hitteop warme dagen natuurlijk wel wordt bestreden met een op volle toeren draaiende airconditioning.

Met weemoed ziet Washington ondertussen aan hoe een legendarische cafetaria vecht voor zijn leven. Sholl's Colonial Cafetaria is gevestigd in een souterrain aan Washingtons drukke K-Street, de straat die een begrip is geworden door alle lobbyisten die er hun kantoor hebben. De vriendelijke service en de lage prijzen van Sholl's zijn hier even beroemd als de aardappelpuree, de gebakken vis en de fameuze rabarbertaart. Maar nu dreigt de cafetaria zijn deuren na 71 jaar te sluiten, omdat de onlangs verhoogde huur niet meer opte brengen is. En hogere prijzen zijn voor de slinkende klantenkring van Sholl's geen betaalbaar alternatief.

Op een doordeweekse middag staat er een lange rij grijze toeristen voor Sholl's te wachten. Binnen schuifelen ze met hun dienblad langzaam langs de dampende etenswaar. Boven de bakken met kip en sperzieboontjes hangt een bordje: Door religie en vaderlandsliefde is het hier prettig om te werken. Naast de kassa kan de klant niet alleen mes, vork en een papieren servetje pakken, maar ook een geel kaartje met daarop een katholiek, een joods en een protestants gebed.

In de grote eetzaal klinkt muziek noch muzak, alleen het gerinkel van aardewerk en het geroezemoes van de gasten – veel bejaarden, studenten en kantoorpersoneel, en ook een enkele zwerver. De stoeltjes zijn oranje, de tafeltjes van formica, de planten van plastic. Men eet biefstuk tartaar met rijstepudding of gebakken forel met ananas-sla en kersentaart, men drinkt ijsthee, citroenlimonade of cola.

Aan de muur hangt een oproep van de actiegroep S.O.S.-Save Our Sholl's, die de sluiting van de cafetaria nog wil voorkomen. Klanten worden aangespoord om nieuwe klanten te werven, om vaker te komen en zelfs om donaties aan het restaurant te doen. Maar het ziet er somber uit voor Sholl's. Het is een monument voor een voorbije smaak.