Laatste foto

De foto van Anne Frank, haar moeder en haar zusje Margot is ongedateerd. Anne lijkt een jaar of drie. Het is nog winterjassentijd, maar de meisjes hebben al blote knieën. De plaats is door de mensen van het Frankfurter Historische Museum nauwkeurig vastgesteld: vlak voor het Café Hauptwache, in het winkelcentrum van de stad. Een kleine automatenfoto van moeder en dochters, genomen in het naburige Warenhuis Dietz, heeft wel een datum: 10 maart 1933. Vermoedelijk zijn beide foto's bij hetzelfde winkeluitstapje gemaakt. Het waren de laatste zorgeloze dagen van de familie in Frankfurt.

Drie dagen later hees de SA vanaf het stadhuisbalkon de hakenkruisvlag, drie weken later werd een boycot voor de meeste joodse zaken afgekondigd, en na de paasvakantie bleek de `niet-arische' klassenlerares van Margot spoorloos verdwenen. In diezelfde weken begon vader Otto Frank emigratieplannen te maken. Binnen een jaar woonde de hele familie aan de Merwedestraat in Amsterdam. De verdere geschiedenis weten we.

Als de Franks gebleven waren zou, opvallend genoeg, de kleine Margot het eerst de dupe zijn geweest. Haar `democratische' rector werd nog diezelfde maand april vervangen door een nazi. De joodse meisjes uit haar klas zouden, de een na de ander, wegblijven. En met de meeste vriendinnetjes zou ze niet meer mogen omgaan, uit angst voor buren en verklikkers.

Het familiehuis van de Franks aan de Ganghoferstrasse 24 is gebleven, met een dikke steen namens de stadsjeugd – `Haar leven en sterven, onze verplichting' – en dezelfde bomen rondom, nu breed en oud geworden.