High tech neemt risico's niet weg

In de oorlog in Kosovo moet geavanceerde militaire apparatuur voorkomen dat er burgerslachtoffers vallen. Maar het blijft moeilijk een tank van een Zastava te onderscheiden.

,,Ik weet dat er voorvallen zijn geweest waarbij we vanuit de lucht niet konden zien of een konvooi bestond uit militaire trucks, militaire trucks gevuld met vluchtelingen, of zelfs civiele voertuigen'', zei de Amerikaanse inlichtingenchef, admiraal Thomas Wilson, vorige week tegen het Amerikaanse blad Aviation Week.

Betekenisvolle woorden, naar het zich nu laat aanzien: de NAVO gaf gisteren toe dat een gevechtsvliegtuig mogelijk per ongeluk een colonne burgervoertuigen had aangevallen. Hij dacht dat hij een militair konvooi aanviel. Wat kan er zijn gebeurd? Het konvooi kan van grote afstand zijn opgemerkt door radarapparatuur van surveillancevliegtuigen, bijvoorbeeld de hoogvliegende U-2 of de JSTARS. Deze toestellen `kijken' vanaf veilige afstand zijwaarts Kosovo in. Bij een bezoek aan een operationele vlucht van een JSTARS begin 1997 in het Bosnische luchtruim liet de bemanning zien dat de radar onderscheid kon maken tussen wielvoertuigen, rupsvoertuigen en laagvliegende helikopters. De variërende radarecho tussen wielen, rupsbanden en rotorbladen wordt veroorzaakt door de frequentieverschuiving van de weerkaatste radarstraling. Het zag er indrukwekkend uit, maar perfect was anders: soms werd een Zastava of Yugo voor een rupsvoertuig aangezien. Alleen groepjes voertuigen waren duidelijk te zien. Dat hoeft geen probleem te zijn geweest, want ,,wij zeggen alleen maar dat er iets aan de hand kán zijn'', aldus de commandant in 1997, ,,niet wát er loos is.''

Het oplichten van een beeldscherm zal zeker de nodige opwinding hebben veroorzaakt, want troepenkonvooien – daar is het Allied Force om begonnen – zijn op de wegen in Kosovo nog niet veel aangetroffen.

Snelheid is in ieder geval geboden, want Servische tanks en legertrucks maken maximaal gebruik van de hoogteverschillen in het terrein. Als de voertuigen zich blootgeven, duurt dat maar heel even.

Daarop is de informatie snel doorgegeven aan een Airborne Battlefield Command and Control Center, vliegende commandopost, een omgebouwde Hercules, die buiten het gevechtsgebied rondjes draait. Die heeft de dichtstbijzijnde jachtbommenwerper de opdracht gegeven ter plekke een kijkje te gaan nemen. De gevechtsvliegtuigen opereren boven Kosovo – nog – niet op eigen houtje. Ze zijn wat betreft gevechtsinlichtingen afhankelijk van andere informatiekanalen dan alleen hun sensoren of het blote oog.

Volgens de NAVO vloog een F-16 naar de plek waar de piloot drie uniform groene trucks ontwaarde. De F-16 vloog 5 kilometer hoog om buiten bereik van de luchtafweer te blijven en bezag het tafereel dus door het vergrotende vizier van zijn laserrichtapparatuur. De piloot maakte naar eigen zeggen verschillende passes om er zeker van te zijn dat het om militaire vliegtuigen ging. Over de nationaliteit van de vlieger is niets vrijgegeven, maar aangezien alleen de Amerikaanse F-16's met de betreffende Sharpshooter laserapparatuur is uitgerust – Nederland kan deze ieder moment ontvangen – lijkt de herkomst van het toestel duidelijk. De piloot vermoedde dat de inzittenden van de vrachtwagens iets te maken hadden met de brandende dorpjes in de buurt en vernietigde, blijkens een videoband, het voorste voertuig met een lasergeleide bom. De doelcoördinaten gaf hij door aan andere F-16's die het gebied inmiddels hadden bereikt. Het is onduidelijk of deze vliegtuigen hetzelfde konvooi nogmaals hebben bestookt of dat zij bommen hebben afgeworpen op een andere, tweede, konvooi.

Verklaringen als zouden (zoals gevluchte Kosovaren hebben gezegd) Joegoslavische vliegtuigen, of (zoals Duitse bronnen meldden) Servische artilleristen wraak hebben genomen voor een NAVO-luchtaanval lijken wel naar het rijk der fabelen te zijn verwezen. Maar het blijft gissen naar de toedracht rond de andere jachtbommenwerpers en dat tweede konvooi. Zeker is dat hoogwaardige technologie geen garantie is voor een `schone' oorlog. De luchtaanvallen zijn weer opgevoerd. Hoewel de NAVO er logischerwijs alles aan doet om publicitair hoogst onwenselijke burgerslachtoffers te vermijden, is het wachten op de volgende ,,ongelukkige vergissing''.