Biologisch boeren kwestie van zakelijk calculeren

Nederland telt duizend bioboeren, één procent van het totaal. Ze opereren in een enorme groeimarkt. ,,Chemische middelen maken meer kapot dan ons lief is.''

Idealisten? Nee, dat zijn ze niet. Boerin Jenny Santing en haar man Jan uit het Friese Ravenswoud zijn naar eigen zeggen ,,heel gewone, nuchtere mensen''. Toch maakten zij en haar man een bewuste keuze voor de biologische veehouderij. Vanaf mei volgend jaar zullen ze melk met het Eko-keurmerk leveren aan de Friese biozuivelfabriek in Drachten.

Het boerenbedrijf van het echtpaar Santing is het duizendste van Nederland dat overschakelde op een biologische bedrijfsvoering. Kenmerken van biologische landbouw zijn het achterwege laten van kunstmest en chemisch-synthetische gewasbescherming. Ook moet de huisvesting dier- en milieuvriendelijk zijn en veevoer moet bereid zijn uit biologische producten. Eerder deze week kregen de Santings uit handen van minister Apotheker (Landbouw) een `aansluitingscertificaat' uitgereikt.

Het aantal biologische boeren in Nederland groeit gestaag. Waren er twee jaar geleden nog 746 bioboeren, nu zijn dat er duizend van de in totaal ruim honderdduizend boeren die ons land telt. Het totale areaal biologische landbouwgrond bedraagt twintigduizend hectare, eveneens één procent van alle landbouwgrond. De biologische veehouderij groeit het snelst.

De grootste drempel voor aanstaande bioboeren is die van de omschakeling. Het kost vaak een hoop geld en doorzettingsvernogen om de vertrouwde productiemethoden overboord te zetten en `bio te gaan'. Daar komt nog bij dat een boer die omschakelt zich pas na twee jaar biologisch mag gaan voeren, terwijl hij in die twee jaar al wel alle extra kosten voor de biologische verbouw van producten maakt.

Voor de omschakeling is via het zogenoemde Stimuleringskader dan ook een bedrag van tien miljoen gulden op de begroting van Landbouw gereserveerd voor 1999. De regeling werd op 29 maart opengesteld en was 30 maart al overtekend. Slechts zeventien van de in totaal 152 intekenaars krijgen geld. Voor de omschakeling van de overige 135 bedrijven is nog minimaal twintig miljoen gulden nodig.

Voorzitter Ria Beckers van het Platform Biologica, de nieuwe koepelorganisatie van de biologische sector, pleitte woensdag dan ook voor verruiming van de omschakelregeling. Het gevaar bestaat volgens Beckers dat de regeling frustrerend in plaats van motiverend kan uitpakken voor de ontwikkeling van de biologische landbouw, als zo veel aanvragen niet gehonoreerd worden. Minister Apotheker zegde toe op zijn begroting te zullen zoeken naar een dekking voor dit bedrag.

Voor de omschakeling van zijn bedrijf krijgt boer Santing, die veertig melkkoeien op dertig hectare houdt, een stimuleringstoelage per hectare van het ministerie. Per liter beurt Santing een dubbeltje meer dan voor `gewone melk', wat neerkomt op ongeveer 28.000 gulden per jaar.

Santing geeft toe dat de overgang op de biologische veehouderij mede voortvloeit uit een zakelijke calculatie. ,,Biologische productie is rendabel. Bovendien hadden we geen zin in het bijhouden van een mineralenboekhouding (waarop de boer verplicht is te noteren hoeveel kunstmest hij gebruikt en hoeveel uitstoot van ammoniak dit oplevert, red.) of om uit te breiden.''

Santing gebruikte de laatste drie jaar al minder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Hij denkt heel goed helemaal zonder te kunnen. ,,Chemische middelen maken meer kapot dan ons lief is.'' De kunstmest heeft hij ingeruild voor gefermenteerde mest die niet stinkt, kleimineralen en zeeschelpen, waarmee de grond wordt verrijkt.

Apotheker verklaarde woensdag dat hij het plan van aanpak ter stimulering van de biologische landbouw nog dit jaar aan de Tweede Kamer wil voorleggen, een jaar eerder dan gepland. ,,Er is veel belangstelling voor omschakeling en daarom is een stevige doorstart nodig.''

Begin vorige maand tekende een groot aantal organisaties in de varkenssector nog een convenant biologische varkenshouderij. En vorig jaar werd ook de eerste biologische kalkoenhouderij begonnen. ,,De vraag naar biologische producten stijgt nog steeds. Het is nu zaak het aanbod er op aan te laten sluiten'', zo schreef Apotheker in zijn beleidsnota Kracht en Kwaliteit waarin het landbouwbeleid voor de komende kabinetsperiode staat vastgelegd.

Nederland mag dan trots zijn op zijn duizendste bioboer, in vergelijking met het buitenland loopt de biologische landbouw met één procent van het totale areaal nog ver achter. In Oostenrijk, Zwitserland, Denemarken en Duitsland bedragen de percentages biologische landbouw respectievelijk tien, zes, vijf, 2,4 en 2,1 procent.

Uit het succes van biologische producten bij onze buurlanden valt wel af te leiden dat biologisch boeren nog een enorme groeimarkt is. Mede daarom heeft supermarktketen Albert Heijn zich opgeworpen als verdediger van de biobelangen. Begin maart begon 's lands grootste kruidenier een waar offensief om biologische producten aan de man te brengen. Met prijsverlagingen en een reclamecampagne moet ook het `middensegment' (de gemiddelde besteder) klaargestoomd worden voor bio. Het topsegment van de cliëntèle van Albert Heijn is zich al enige tijd bewust van de ,,zegeningen van die levensmiddelen'', weten ze bij Albert Heijn dankzij de Bonus-klantenkaart. Het gaat er nu om het grote middensegment voor bioproducten te winnen. Overigens streeft Albert Heijn ernaar in 2001 alleen nog onbespoten groenten in de schappen te hebben liggen.

De biologische omslag zal voor de Santings gepaard gaan met arbeidsintensiever werken: distels, brandnetels en zuring bijvoorbeeld moeten voortaan handmatig met een pen uit het gras worden getrokken. Ze hebben daar geen problemen mee: ,,Dat is beter dan een gifspuit gebruiken.''