Starr tegen onafhankelijke aanklagers

Onafhankelijk aanklager Kenneth Starr heeft gisteren gepleit voor de afschaffing van zijn eigen functie. In een hoorzitting voor de Senaat adviseerde Starr de wet op de onafhankelijke aanklager, die elke vijf jaar vernieuwd moet worden, op 30 juni buiten werking te stellen.

De onafhankelijke aanklager werd in 1978 ingesteld om een herhaling van de zogeheten `saturday night massacre' te voorkomen, toen president Nixon de aanklager ontsloeg die het Watergate-schandaal onderzocht. De onafhankelijke aanklager moest beïnvloeding van onderzoeken naar de president of zijn ministers voorkomen.

Als de wet het vertrouwen in de onafhankelijke rechtspraak moest vergroten, is in praktijk precies het tegenovergestelde gebeurd, zei Starr gisteren. Hij wees op de verbetenheid waarmee het Witte Huis en de Democraten de afgelopen jaren zijn onderzoek aanvielen. Dat verliep daardoor in een ,,carnavaleske sfeer'', waardoor het ,,juridisch proces door het publiek steeds meer werd gezien als een politiek spelletje''.

Hoewel Starr beklemtoonde dat geen enkele rechter de mening van zijn critici deelt dat hij te ver is gegaan, toonde hij wel enig berouw. Achteraf was het niet verstandig het onderzoek, dat betrekking had op de onroerend goed-transactie Whitewater, uit te breiden tot het ontslag van medewerkers van het reisbureau van het Witte Huis ('Travelgate') en het opvragen van FBI-dossiers van Republikeinen ('Filegate'), erkende Starr. Beide onderzoeken leverden niets strafbaars op.

Starr meende dat de onafhankelijke aanklager een funeste poging is om een ,,vierde macht'' in het systeem van drie gescheiden machten (wetgevend, rechtsprekend, uitvoerend) te passen; een functionaris die aan niemand verantwoording aflegt. Hij bepleitte daarom een terugkeer naar de situatie vóór Watergate. ,,Jurisdictie en autoriteit bij deze gevoelige zaken dient bij het ministerie van Justitie te liggen. Wie zal dat dan controleren? Het Congres, de pers, het publiek.'' Minister Reno heeft hetzelfde geadviseerd.

Er waren gisteren in de Senaat vragen over de benoeming van Starr. De Republikeinse senatoren Launch Faircloth en Jesse Helms zouden in 1994 tijdens een lunch de voorzitter van de raad van drie rechters die onafhankelijke aanklagers benoemt, onder druk hebben gezet om Starr te benoemen in de Whitewater-zaak. De rechter, David B. Sentelle, erkende gisteren dat het onderwerp tijdens de gewraakte lunch ter sprake kwam.

De kans op ongewijzigde voortzetting van de wet op de onafhankelijke aanklager lijkt minimaal. De onafhankelijke aanklager heeft niet alleen bij de Democraten een slechte naam; Republikeinen hebben slechte herinneringen aan het onderzoek naar het Iran-Contra schandaal, dat zich acht jaar lang voortsleepte en 47,4 miljoen dollar kostte. Beide partijen zien de onafhankelijke aanklager als een nuttig politiek wapen, maar de vraag wie in het jaar 2000 president wordt, is nog volledig open.