Ode aan het tomado-rekje

De zuinigheid vierde hoogtij, de ijskast was nog een luxe. Het Margriet Winterboek hielp kinderen de winter door en Cliff lag op de pick-up. Een tentoonstelling over de fifties in Nederland.

Mijn buikschuiver staat er weer niet bij. Volgens streekconservator en kunsthistoricus Peter Schipper is de Union Super Strada van begin jaren zestig, dus past hij niet in de tentoonstelling `de fabulous fifties in Nederland'. Maar vormtechnisch was die Super Strada wel degelijk verwant aan de Magneet Globemaster uit 1958, die op deze kleine, sympathieke tentoonstelling naast een echte Solex staat te pronken.

`De fabulous fifties in Nederland' in het Streekmuseum van Tiel is een ode aan het tomado-rekje, de rotan fauteuil en het pruttelende oliestelletje. Schipper, die tijdens de opening van de tentoonstelling op een Solex en in een leren jas de expositie binnenreed, hoorde tot zijn genoegen een bezoekster zeggen: ,,Ik blader hier door het prentenboek van mijn jeugd''. Mede-organisatrice Sylvia van Schaik vond dat er tijdens de Museumdagen opvallend veel dertigers kwamen kijken. Zij begrijpt die interesse wel: ,,Die kennen de kinderkamers van hun ouders alleen van foto's.''

Op deze kleine tentoonstelling is zo'n kinderkamer ingericht. Een aandoenlijk en onschuldig interieur met uiteraard een Tomado-rekje aan de muur waarin het Margriet Winterboek staat. In dat boek stonden spelletjes, raadsels en verhalen die het kind de winter door moesten helpen. Oudere kinderen hadden soms in de kast een draagbare pick-up van Philips met singletjes van Cliff Richard voor de meisjes en Elvis Presley voor de jongens.

De huidige vijftiger lag meestal, zo wil de tentoonstelling, op een Auping bed, model Cleopatra en had — vullen wij dan maar in — onder het matras zijn geleende Dick Bos-boekjes verstopt. Wie al aan Dick Bos toe was, was natuurlijk te groot voor Paulus de boskabouter en Eucalypta en hoefde niet meer na het Klokje van zeven uur ,,en dus...'' naar bed. Op zomeravonden badmintonde hij op straat waar zo nu en dan een brommer het spel verstoorde en heel soms een Volkswagen Kever.

De ouders van die kinderen lazen pockets als `Dokter Vlimmen' van Roothaert en boeken van Daphne du Maurier. Als ze bij iemand inwoonden, wat veel voorkwam want het was de tijd van de woningnood, was de kans groot dat het huismeubilair robuust was. Oudere mensen hadden vaak zware eiken meubelen in de kamer staan. Tafels met pluche kleedjes en een fauteuil met bij het hoofdeind steunen waartegen het hoofd te rusten gelegd kon worden, soms met kleine antimakassars daar overheen. Zo'n kamerinterieur staat op de tentoonstelling broederlijk naast een toen modern en eigentijds interieur. Daar, bij de mensen die zich opmaakten voor de grote economische sprong voorwaarts, hingen gordijnen met Picasso motief voor de ramen, stond de asbak op een niervormige tafeltje, werd gegeten van pastelkleurig servies en rustten de meubels op dunne, schuin aflopende metalen pootjes.

Aan allerlei kleine voorwerpen valt af te lezen dat het een tijd was waarin de naweeën van de oorlog nog werden gevoeld en zuinigheid hoogtij vierde. In het keukentje op de tentoonstelling zien we op een rek weer een geplastificeerd metaaldraadproduct uit de stal van Van der Togts Massa Artikelen uit Dordrecht, beter bekend als Tomado. Een houdertje waarin yoghurt- of vanillavlaflessen omgekeerd neergezet konden worden, zodat ook de laatste dikke druppels voor consumptie vrij kwamen. De plastic afsluitdoppen van Tiger zorgden ervoor dat melkflessen waarvan de capsule verbroken was dicht bleven.

Had omstreeks 1950 een meerderheid van de gezinnen een elektrisch strijkijzer en een stofzuiger, de ijskast behoorde met de auto nog jarenlang tot de luxe goederen. In 1954 deden zelfs nog 550 Tielse gezinnen hun behoefte in een ton. Allerlei electrische, huishoudelijke apparaten, als handmixers en koffiemolens, werden als `overbodige luxe' gezien. Pas eind jaren vijftig kwamen zij binnen het financiële bereik van het modale gezin.

Je zou haast denken, het was de tijd toen geluk nog heel gewoon was; wanneer je de broodtrommel van Brabantia ziet, de Hoelahoep, de foto van het `bermtoerisme' en de poster van Gina Lollobrigida en zeker wanneer je op een tabaksreclame leest: ,,Open zo'n pakje DAKOTA, snuif.. steek op en inhaleer diep..Dat is een ontspanning, dát geeft behagelijke rust..U bent in de wolken met een Dakota''. Maar de tijdbalk aan de muur toont: Korea-oorlog, opstand in Hongarije en Suez-crisis.

`De fabulous fifties in Nederland', Streekmuseum De Groote Sociëteit, Plein 48, Tiel. Tel 0344-614416. Volw ƒ2,50, kind ƒ1,50 en MJK gratis. Ma dicht, di t/m vr 10-17u, za/zo 13u30-16u30.

Catalogus ƒ10