Koningin en prins naar `de ziel' van China

Koningin Beatrix en prins Claus bezochten het graf van Confucius. Blijkens de reactie van de koningin was dat een bijzondere ervaring.

De middag is al flink gevorderd als de koninklijke stoet het bos indraait. De zon schittert door de takken die laag over de weg hangen. Tussen de bomen staan hoge grafstenen.

De donkere, oudere stenen hangen scheef. De wat lichter gekleurde houden nog stand tegen de zwaartekracht. Alle behoren toe aan de familie Kung.

Hier, diep weggedoken in het zuidwesten van de Chinese provincie Shandong, bevindt zich het graf van Kung Fuzi, Meester Kung, beter bekend als Confucius. Zijn grafheuvel ligt aan het einde van de weg, voorzien van een klein monument die een urn lijkt te herbergen, maar dat is niet het geval. Het is de plek waar zich de ziel van China bevindt, zeggen ze hier.

Koningin Beatrix en prins Claus beleefden er gistermiddag samen een intiem moment, rondgeleid door een Kung uit de 75ste generatie na Confucius, en gadegeslagen door zo'n 150 Nederlandse en Chinese journalisten en veiligheidsmensen.

De ziel van China is nu 2.550 jaar oud. Confucius' leer van sociaal decorum (vriendschap), de noodzaak van een rijk ritueel, en de waarde van respect voor ouders en autoriteiten, heeft 25 eeuwen overleefd, getuige de vele pelgrims die de grafheuvel nog steeds bezoeken.

De leer van Confucius weerstond de communisten, die de leefregels als `feodaal' brandmerkten en die de grafsteen van Confucius op een kwade dag in tweëen sloegen. Nu moet Confucius het opnemen tegen de krachten van het vrije-marktdenken en het grote geld, waartegen ook koningin Beatrix waarschuwde in haar veel aangehaalde 5-mei rede van 1995, toen ze het ,,afglijden naar egocentrisme'' hekelde.

,,Het graf is typisch een plek waar machthebbers graag komen'', noteerde de New York Times in 1997 uit de mond van een inwoner van het naburige Qufu. ,,Voordat ze aan de macht kwamen, wantrouwden ze Kung Fuzi, wegens zijn nadruk op gehoorzaamheid. Als ze eenmaal aan de macht zijn, gaan ze er vrij snel het nut van inzien.''

Geen wonder dat opeenvolgende Chinese keizers het sobere woonhuis van de meester begroeven onder de pracht en praal van tempels en beelden. Geen wonder ook dat de nodige staatshoofden en regeringslieders Beatrix hier voorgingen.

Qufu was gisteren dan ook een ideale verblijfplaats voor de koningin. Na de verplichte onderdelen van het staatsbanket en het gerieven van het bedrijfsleven aan het begin van de week, en voorafgaand aan een bezoek aan het mondaine en dynamische Shanghai vandaag en morgen, kon de vorstin zich even laven aan de rituelen en tradities van Qufu. Ademloos keek ze toe, toen zich op het terrein van de Kung-residentie een dans- en muziekritueel voor haar ogen ontvouwde dat normaliter elke 28ste september, de verjaardag van Confucius, wordt opgevoerd.

Eerst klonk de drum enkele tientallen meters voor Beatrix, toen de gong achter haar, en daar kwamen ze: de rijk gedecoreerde en aangeklede dansers en muzikanten. Eén van hen verried zijn wereldse behoeften door meteen na de beëindiging van het ritueel zijn camera tevoorschijn te halen uit zijn nagemaakte pij voor een snelle kiek van de majesteit.

De gewijde sfeer had ook merkbaar invloed op professor Zürcher, ondanks zijn emeritaat nog steeds een van Nederlands meest gerespecteerde sinologen. Als vriend van de koninklijke familie bevindt hij zich deze week onder het gevolg van de koningin. De `vaste sinoloog' uit de hofhouding, secretaris De Heer, had thuis moeten blijven wegens een hernia.

's Ochtends had Zürcher nog wat balorig rondgelopen tijdens een bezoek van koningin en prins aan de Tibetaanse Lama-tempel aan de rand van Peking. Het is typisch zo'n plaats waar Chinezen graag hun buitenlandse gasten mee naartoe nemen om te laten zien hoe respectvol ze omgaan met lokale en religieuze tradities, zo vertelde Zürcher aan eenieder die het maar horen wilde. ,,Ja, ja, toen waren jullie nog goed met elkaar'', liet hij zich in de richting van de Chinese gids ontvallen toen die koningin Beatrix en prins Claus herinnerde aan een bezoek van de Dalai Lama in 1924 aan de tempel. Om vervolgens op zoek te gaan naar de Yab Yum, kleine Lama-beeldjes met seksuele suggesties, die de `Vereniging' moeten uitbeelden. ,,My dirty mind is looking everywhere'', zo speelde de oude professor even de deugniet tussen de enorme sandelhouten boeddhabeelden. ,,Nee, hoor, ik zie ze nergens. De tempels zijn keurig schoongeveegd'', rapporteerde hij even later.

De middag in Qufu is anders, heel anders. Geïmponeerd kijkt en luistert Zürcher mee met de koningin naar de zang en dans van de confuciaanse artiesten. Geduldig legt de geleerde aan de koningin alle rituelen en voorwerpen uit die verbonden zijn met de geschiedenis van de familie Kung. Samen met haar blijft hij staan voor de grafheuvel van Meester Kung, die wordt vergezeld door twee andere heuvels van familieleden. ,,Dit was echt een dag van cultuur en traditie'', zegt hij even later.