Algerijnse `Beslissers' kozen Bouteflika

De presidentsverkiezingen in Algerije zouden open en eerlijk zijn, zo had de overheid beloofd. Maar de Beslissers hadden al beslist dat het Bouteflika zou worden.

,,Waarom kom je niet voor de verkiezingen? Wij zullen je warm ontvangen in het koninkrijk van de onwaarheden en de dromen die nooit uitkomen. Wij zullen je natuurlijk met nòg meer liefde begroeten als je een visum voor jouw land meeneemt. Hoe het ook zij, wees welkom in ons trotse en heldhaftige Algerije.'' Zo luidde onlangs de telefonische boodschap van Rashid. Hij sprak namens miljoenen even cynische Algerijnen.

Anderhalve maand geleden bestond er nog enige onzekerheid over de uitslag van de verkiezingen van vandaag. Vorige week niet meer. Abdelaziz Bouteflika, vijftien jaar lang minister van Buitenlandse Zaken onder president Boumedienne en thans diens `geestelijk erfgenaam', zou Algerijes nieuwe president worden. De zes andere presidentskandidaten wisten het. De `politieke klasse' wist het. En `de straat' wist het eveneens. De satiricus van de krant Le Matin schreef een paar dagen geleden: ,,Alles is onwaar, alles een schijnvertoning: het meerpartijen-stelsel, de verkiezingen, de uitslagen, de verklaringen, de kiezers, de televisie (...) Wij weten allen dat Bouteflika de nieuwe president is. Wij weten allen dat die keus werd gemaakt door de Beslissers en dat die nooit van de kiezers zal komen. Laat de voorstelling doorgaan, maar laat het uit zijn met de komedie.''

Natuurlijk had de legertop, oftewel Le Pouvoir, beloofd dat hij zich volstrekt afzijdig zou houden. En even vanzelfsprekend had de aftredende president Zeroual gezworen dat deze verkiezingen ,,open en eerlijk'' zouden zijn. Maar les Décideurs, de Beslissers, zoals de machthebbers ook wel worden genoemd, beslisten anders. Bouteflika hadden zij aangewezen. En conform hun wens zouden de verkiezingsuitslagen uitvallen. ,,Met of zonder fraude'', zoals de spraakmakende oppositieleider Saïd Saadi koeltjes opmerkte.

Waarom waren bijna alle Algerijnen daarvan zo overtuigd? Omdat de overkoepelende vakbond UGTA, alsmede de besturen van de twee grootste politieke partijen, het FLN en het RND, die alle in dienst staan van Le Pouvoir, zich voor Bouteflika uitspraken. Vervolgens besloot ook sjeik Mahfoud Nahnah hem aan zijn achterban aan te bevelen. Dat was zeer opmerkelijk. De fundamentalistische sjeik Nahnah werd immers nog maar een maand geleden door de machthebbers van de presidentiële race uitgesloten, toen het ernaar uitzag dat te veel kiezers op hem zouden stemmen. Zijn partij protesteerde – aanvankelijk luidkeels, daarna zachtjes, en ten slotte helemaal niet meer. Want sjeik Nahnah weet als geen ander wie in Algerije met de zweep klapt. Hij is zelfs bereid de zweep te kussen teneinde op langere termijn zijn doel te bereiken: de verdere islamisering van de Algerijnse staat en haar instellingen. Kennelijk heeft hij al het een en ander met Bouteflika geritseld.

Daarnaast waren er talloze andere aanwijzingen. Bouteflika beschikte over onuitputtelijke geldmiddelen voor zijn goed geoliede campagne. De staatstelevisie gaf hem de afgelopen dagen opeens alle voorrang. En volgens de oppositie werd er de afgelopen dagen grootscheeps met de stembiljetten geknoeid. In de stad Setif waren zij uitsluitend voor Bouteflika beschikbaar, zo berichtte het FFS, de partij van presidentskandidaat Aït Ahmed. In Tindouf bleken volgens presidentskandidaat Hamrouche op een bevolking van 32.004 mensen 39.104 kiesgerechtigden te zijn. En in diverse kazernes moesten militairen die een `foute keus' hadden gedaan, hun stembiljet op bevel van de commandant opnieuw invullen.

Bouteflika's zes tegenkandidaten richtten dan ook dinsdagavond het `Front tegen de Fraude' op, als signaal dat zij zich niet zouden neerleggen bij de massale fraude, die zichtbaar was geworden tijdens de verkiezingen in de `reizende stembureaus' onder de Bedoeïenen in het zuiden en onder de militairen en politie in de kazernes. Zij eisten annulering van die verkiezingen en dreigden zich gezamenlijk terug te trekken als president Zeroual hen er niet voor zou zorgen dat het anders zou gaan. Niemand verwachtte dat zij dat dreigement daadwerkelijk zouden uitvoeren. Want in Algerije pleegt men niet de toorn van de Beslissers op te roepen.

Hoewel – en dat maakt àlle Algerijnse verkiezingscampagnes zo bijzonder – velen van de gelegenheid gebruik maakten stoom af te blazen. Zowel aanhangers van de diverse partijen als politiek totaal onverschilligen vonden het heerlijk nu eens eindelijk publiekelijk te getuigen van hun woede en frustraties over de `dieven', de `honden' en de `schoften' die hun leven bepalen – kortom over Le Pouvoir.

Eindelijk konden de jongeren zich eens goed uitleven. Zij worden, omdat elke van overheidswege georganiseerde geboortenbeperking ontbreekt, een steeds belangrijker factor in de samenleving: 44 procent van de thans meer dan 30 miljoen Algerijnen is onder de 15 jaar, 56 procent onder de 20 jaar. In 1997 werden in Algerije 924.000 kinderen geboren, tweemaal zoveel als in Frankrijk, dat een tweemaal zo grote bevolking heeft. In het huidige tempo zal de Algerijnse bevolking binnen 25 jaar verdubbelen.

Maar waar moeten al die mensen van leven in een land waar geen sociaal vangnet meer bestaat, behalve dat van de familie? Nu al is 35 procent van de actieve bevolking zonder werk, waarbij de afgestudeerde vrouwen niet eens meetellen. De afgelopen twee jaar werden zo'n 600.000 arbeiders door de staatsondernemingen ontslagen, zonder vooruitzicht op ander werk. ,,Het is een situatie om gek van te worden'', vertelde Rashid. ,,Niemand kijkt er meer van op dat het aantal zelfmoorden razendsnel stijgt. Dat maakt zo'n verkiezingscampagne ook zo plezierig. Overdag vier je feest, omdat je even de illusie hebt dat je land en je toekomst jou toebehoren. Tegelijkertijd weet iedereen dat daar geen sprake van is en dat zij na afloop alles weer inpikken. Dan lig je 's nachts in je bed te huilen.''

Gisteren heeft Rashid niet gebeld. Maar het was duidelijk hoe hij zich voelde. Al eerder had hij zich vernietigend uitgelaten over Bouteflika, die over zichzelf zegt dat hij zowel ,,revolutionair'' is als ,,vrij en onafhankelijk'', en niet door Le Pouvoir naar voren is geschoven of gesteund wordt.

,,Bouteflika'', aldus Rashid toen, ,,is een leugenaar en een opschepper, die je absoluut niet kunt vertrouwen. Hij heeft niets van zijn vroegere arrogantie verloren. Hij is stil blijven staan in de tijd en de gedachtenwereld van president Boumedienne. Want hij heeft nog steeds niet begrepen dat Algerije en de wereld veranderd zijn. Je moet echt snel komen. Dan zul je zien hoe een Arabisch nationalist uit vroeger dagen ons nòg verder naar de afgrond brengt. Nu al slaat hij, in naam van onze trots en waardigheid, krijgshaftige taal uit tegen Marokko, Frankrijk en Amerika. Waarschijnlijk zal ik, als jij er bent, weer `Leve de president' moeten roepen. Dan weet je hoe het ons gaat en hoef ik je verder niets meer te vertellen.''