Springdance reconstrueert ballet Nijinski

De Comnahia Nacional de Bailado (kortweg CNB) uit Lissabon viel de eer te beurt het twintigste Springdance festival in Utrecht te openen. Een zo op het oog ongewone keuze, want Springdance richt zich op de nieuwe ontwikkelingen in de moderne dans en een gezelschap dat klassiekers als Het zwanenmeer en De Notenkraker op het repertoire heeft staan is daarom een niet zo voor de hand liggende gast. Het programma dat deze in 1977 opgerichte en thans door Jorge Salavisa geleide groep presenteert, maakt echter veel duidelijk: afgelopen november creëerde Anne Teresa De Keersmaeker een werk voor CNB – haar eerste voor een klassiek gezelschap – en De Keersmaeker heeft nauwe banden met Springdance, niet in de laatste plaats omdat artistiek leider Guy Gypens zakelijk leider bij De Keersmaekers groep Rosas is. Daarnaast heeft het Portugese Nationale Ballet een reconstructie van Vaslav Nijinski's Le Sacre du Printemps op het repertoire – het in 1913 gecreëerde ballet voor Le Ballet Russe de Serge Diaghilev dat heel Parijs op stelten zette door de volstrekt ontraditionele bewegingen en de ongehoorde ritmes en klankstructuren van de muziek die Igor Stravinsky ervoor schreef. Nijinski werd daarna als een van de vernieuwers van de West-Europese danskunst gezien en op die twintigste-eeuwse vernieuwers wil deze Springdance-editie extra licht werpen.

Het bijzondere van de Sacre reconstructie ligt in het feit dat er nauwelijks concrete overblijfsels van het werk zijn. Het werd slechts zes maal uitgevoerd en verdween in de vergetelheid. De in 1989 door de Amerikaanse choreografe Millicent Hodson en de Britse kunsthistoricus Kenneth Archer gemaakte reconstructie kwam tot stand door intensief speurwerk naar verloren gegane decor- en kostuumtekeningen, naar in partituren gemaakte aantekeningen en via talloze gesprekken die naar boven moesten halen wat nog aan herrinneringen aanwezig was in de voeten, hoofden en harten van nog levende oorspronkelijke uitvoerenden, van balletmeesters en toeschouwers. Het resultaat van al dat puzzelwerk werd voor het eerst getoond bij het Joffrey Ballet en in 1994 studeerden de reconstructeurs Nijinski's Sacre in bij het Portugese gezelschap. Bij het terugzien van dit historisch werk valt het makkelijk te begrijpen wat Nijinski's choreografie met zijn krachtige, primitieve, hoekige en weinig gracieuse bewegingen in 1913 aan commotie veroorzaakte – onze ogen zien er weinig schokkends in. Wat nog wel frappeert zijn de heldere en gevarieerde ruimtelijke patronen die zo sterk aan de volksdans en aan rituele dansen gerelateerd zijn, en de eenvoud en onopgesmukte zeggingskracht van de solo van de uitverkoren maagd die zich als lenteoffer dood danst. Opmerkelijk is ook dat zoveel bewegingen doen denken aan die van de marionetten uit Michel Fokines Petrouchka, een ballet waarin Nijinski een van zijn beroemdste rollen danste. De uitvoering van het CNB vond ik, met uitzondering van Sonia Abrantes als de maagd, weinig overtuigend. Het blijven toch veel te veel eigentijdse dansers die braaf proberen iets uit te beelden waar ze geen enkele affiniteit mee hebben. Ook de kostuums vond ik te duidelijk van eigentijdse materialen gemaakt. Jammer ook dat voor de muzikale begeleiding gekozen werd voor de bewerking voor vier piano's van Maarten Bon. Hoe fraai ook, is die toch anders in klankkleuren dan de oorspronkelijke orkest bezetting.

De dansers kwamen beter tot hun recht in De Keersmakers The Lisbon Piece. Ze zijn technisch sterk, dansen met een vanzelfsprekend gemak, en weten de strenge klassieke ballettaal uitstekend te combineren met een eigentijds vocabulair van tegendraadse bewegingen, golvende heupen, sidderende schouders, uit het lood hangende torso's en grillige vormen. Choreografisch is The Lisbon Piece weinig markant. Er is een beetje te veel Forsyth, te weing specifiek De Keersmaeker, en het accent ligt vooral op vaart en hoeveelheid.

Springdance Festival. Gezelschap: Companhia Nacional de Bailado met: Le Sacre du Printemps, choreografie: Vaslav Nijinski, muziek: Igor Stravinsky, uitgevoerd door Amsterdam Piano Quartet. The Lisbon Piece, choreografie: Anne Teresa De Keersmaeker, muziek: Thierry De Mey/Eric Sleichim. Gezien: 13 april,Stadsschouwburg, Utrecht. Herhaling:14 april.