De verwijdering van een laag stof

Toen de Duitse choreograaf Uwe Scholz in 1991 aantrad als artistiek directeur van het Leipziger Ballet, trof hij in Leipzig een geïsoleerd gezelschap aan. Na acht jaar heeft hij het ballet, dat de komende dagen optreedt in Amsterdam, weer nieuw leven ingeblazen. ,,De dansers waren hongerig'', zegt Scholz.

,,Het huidige Leipzig is als een mooie vrouw op leeftijd die haar truttige bloemetjesjurk heeft uitgetrokken en haar schitterende, negentiende eeuwse sieraden weer omhangt. De veranderingen sinds de val van de muur en de hereniging van Duitsland zijn fenomenaal. Als je een week buiten de stad bent, herken je die bij terugkomst bijna niet meer. In datzelfde hoge tempo ontwikkelt het Leipziger Ballett zich ook.''

Uwe Scholz (Hessen, 1958) kijkt met tevredenheid terug op zijn afgelopen acht jaar als artistiek leider en choreograaf van het Leipziger Ballett. Nadat de groep na 1989 volledig in het slop was geraakt, zette hij zich met hart en ziel in voor de wederopbouw van het voormalig Oost-Duitse gezelschap. Hij slaagde erin dit grootste dansgezelschap van Duitsland nieuw leven in te blazen, een prestatie die hem vorige maand de prestigieuze Deutsche Tanzpreis opleverde. Op 15 april presenteert het Leipziger Ballett de Nederlandse première van Scholz' nieuwste choreografie Balletavond. Klassiek. Symfonisch in het Amsterdamse Muziektheater.

Scholz belandde in Leipzig na zes jaar lang aan het hoofd te hebben gestaan van het ballet van de Züricher Opera, waar hij in 1984 als zesentwintigjarige was aangesteld als jongste balletleider van Europa. ,,Werken in Zürich was leuk. Maar Disneyland is ook leuk en daar blijf je ook niet de rest van je leven hangen. Bovendien hou ik wel van veranderingen'', motiveert Scholz zijn carrièrewending in 1991. ,,Ik had bijvoorbeeld ook naar Stuttgart of Berlijn kunnen gaan en me kunnen tooien met de lauwerkrans van mijn voorganger. Maar dan had ik nooit geweten of het succes van het gezelschap te danken was aan mijn eigen inspanningen. In Leipzig heb ik het gevoel dat ik daadwerkelijk iets kan toevoegen.''

Het gezelschap dat Scholz in Leipzig aantrof was lange tijd geïsoleerd geweest van de rest van de internationale balletwereld. Namen en werken van beroemde choreografen waren er onbekend en de schouwburg beschikte niet eens over een videorecorder om buitenlandse voorstellingen te bekijken. Scholz: ,,De dansers waren allemaal klassiek Russisch geschoold. De werken die ze dansten waren zo weinig actueel dat de premières net zo goed 150 jaar geleden plaats hadden kunnen hebben. Technisch en solistisch bestond de groep uit schitterende dansers maar de optredens waren grijs, alsof er een dikke laag stof op lag. Wat dat betreft bevond het gezelschap zich in dezelfde situatie als de stad: het regende grauwheid in Leipzig.'' In plaats van deze grauwheid volledig uit te gummen, koos Scholz voor wat hij noemt `het inkleuren' ervan. ,,Anders dan sommige van mijn collega's wilde ik niet iedereen ontslaan en opnieuw beginnen'', vertelt hij. ,,Ik wilde werken met het aanwezige talent. Als een soort mode-ontwerper heb ik de dansers allerlei stijlen aangeprobeerd om te zien wat het beste bij hen paste. De dansers zelf waren hongerig naar nieuwe inzichten en dat maakte het werk erg bevredigend.''

Toch plaatst Scholz een kanttekening bij de ontwikkeling van zijn groep. ,,Het is heel moeilijk de oostelijke mentaliteit te veranderen. De integratie van buitenlanders in de groep bijvoorbeeld verliep de eerste twee jaar nogal moeizaam. De Oost-Duitse dansers waren heel wantrouwend. Nu telt het Ballett zo'n twintig nationaliteiten; het is een soort internationale microcosmos geworden. Ik hoop dat dit soort ontwikkelingen op cultureel gebied hun weerklank vinden in de maatschappij als geheel, zeker nu er in het oosten allerlei rechts-extremistische groepjes in opkomst zijn.''

Ondanks Scholz' energieke inzet is de wederopstanding van het Leipziger Ballett niet zonder problemen gegaan. In 1996 nog besloot het stadsbestuur de opera en het balletgezelschap op te heffen wegens geldgebrek. ,,Ik begrijp het standpunt van het stadsbestuur wel'', zegt Scholz. ,,Leipzig is een relatief kleine stad met een klein budget voor cultuur. Maar dat wil niet zeggen dat ik hun plannen accepteer. De inkrimping van het gezelschap die ze mij als compromis voorstelden, vond ik volledig onaanvaardbaar. Ik heb ze gezegd dat als in het gezelschap willen snijden, ze dat dan maar zonder mij moeten doen, want ik doe er niet aan mee.''

Een theatraal protest van de dansers en een handtekeningenactie van muziektheaterliefhebbers weerhielden de stadsbestuurders uiteindelijk van hun bezuinigingsplannen. Hoewel het balletgezelschap voorlopig gered is, is de strijd nog niet gestreden. Vooral het opnieuw opbouwen van het schouwburgpubliek, dat na de afschaffing van de staatssubsidie op toegangskaartjes dramatisch is geslonken, kost veel energie. ,,We hebben de afgelopen acht jaar bijna alleen maar choreografieën van mijzelf gedanst, omdat er geen geld was voor gastchoreografen. Om een groot publiek te kweken, moeten we ook af en toe klassieke werken zoals Het Zwanenmeer programmeren. Ruimte voor interessante experimenten met bijvoorbeeld muziek van Boulez is er nauwelijks. Het voelt aan alsof de choreograaf Scholz acht jaar lang verkracht is door de artistiek directeur Scholz. Het is pure balletpolitiek.''

Ondanks het financiële en artistieke keurslijf heeft Scholz sinds 1991 al meer dan twintig stukken gechoreografeerd voor het Leipziger Ballett. Telkens terugkerend element in zijn choreografieën is de versmelting tussen beweging en muziek. ,,Ik wil in mijn werk doordringen in het landschap van de ziel van de componist. Het is mijn bedoeling niet alleen de muziek te visualiseren maar ook de bedoeling van de componist. Dat doe ik niet door heel precies de partituren te volgen; dat zou te mathematisch zijn en snel gaan vervelen. Het gaat erom iets extra's toe te voegen, waardoor de mensen in de zaal delen van de muziek zien, die ze niet horen.''

Op de vraag waar dat `extra's' dan vandaan komt, zwijgt Scholz eerst lange tijd om daarna zijn hand onder het vest van zijn kostuum te steken en te zeggen: ,,Hier. Het is niet te benoemen, maar het zit in je hart.''

Leipziger Ballett: Klassiek. Symfonisch in het Muziektheater. Op 15/4 en 17/4 om 20:15 u.; op 18/4 om 14 uur. Telefonische kaartverkoop: (020) 6255455.