`Hebriana' is spannend

Alles is kapot in de levens van Axel, Lena, Anna, Jonas en de anderen. Hun tanden zijn zwart uitgeslagen, het Zweedse zomerhuis waar zij de midzomernacht doorbrengen is uit wrakhout opgebouwd. Dat en hun rafelige kleding symboliseren hun kale, moede zielen. Beeld en mededeling: ze liggen dicht bij elkaar in de regie van Peter De Graef. Met zeven acteurs en actrices van de Toneelacademie Maastricht brengt hij een uitvoering van Hebriana van de Zweedse toneelschrijver Lars Norén (1944).

De spelers, derde- en vierdejaars, staan op de rand van afstuderen. Dat geeft hun optreden iets spannends: is de rol die zij nu, in Hebriana, vertolken hun toekomst in het theater? Elk personage lijkt zo dicht op de huid van de acteur of actrice geschreven, dat die gedachte zich opdringt. Hebriana is een familiereünie en het onvermijdelijke gebeurt: zusterhaat, de aangetrouwde koude kant krijgt ervan langs, een infernale moeder-dochter twist, zwager wordt verliefd op andere zuster, onvervulde kinderwens, al even tragisch als de vervulde, enzovoort. Tussen de slonzen, sloven en mislukkelingen is de titelheldin, Hebriana, een der dochters des huizes, een onwerkelijke in het blauw gehulde droomverschijning. Is ze gek? Zijn haar gedichten (,,Iet, Iet, Piet Twiet'') geniaal of erbarmelijk? Ze is onmiskenbaar slachtoffer van een dominante moeder, maar ze oefent op iedereen een grote aantrekkingskracht uit. Ze is de smetteloze ziel waar de anderen hun verlangens en gedachten op projecteren.

De voorstelling is geënsceneerd als een krachtmeting op leven en dood. Elk karakter heeft in het raderwerk zijn of haar plaats, van venijnig tot sussend, van aanvallend tot verstild teruggetrokken. Er overheerst een grimmige, doeltreffende vorm van humor. Het psychoanalytische geschut, waar Norén een koppige verbintenis mee heeft, is teruggebracht tot kwinkslagen in de lucht. Daarin munten de acteurs van de Toneelacademie uit: ze maken licht wat zwaartillend is. De lach die bij de toeschouwers meer dan eens te voorschijn schiet, is ook een lach uit compassie om zoveel onbestuurbaar verdriet. Deze Norén is een van de lichtste die ik zag. De spelers hebben talent en ze bezitten de drang tot toneelspelen. Ze geloven zichtbaar in de magie van het toneelspel. Mooi: hoog gegrepen, en geen centimeter gevallen.

Voorstelling: Hebriana van Lars Norén door Het Zuidelijk Toneel en Toneelacademie Maastricht. Vertaling: Karst Woudstra. Regie: Peter De Graef. Spelers: Bram Coopmans, Nana de Graaf, Gaby Milder e.a. Gezien: 6/4 Toneelacademie Maastricht. Tournee t/m 29/4. Inl.: (040) 233 36 33.