Messiaen jubelt slechts één keer

Kijkend naar de sterren vanuit één der diepste krochten der aarde - de Grand Canyons in Utah - besefte Olivier Messiaen nog eens ten volle en in alle onderdanigheid wat hij altijd had geweten: nietig is de mens, nauwelijks meer dan een miertje temidden van Gods grootse en glorieuze schepping. Deze indringende ervaring verwerkte hij begin jaren zeventig tot de compositie Des canyons aux étoiles... Het werd een monumentaal werk, weliswaar met een voor Messiaens doen bescheiden orkestbezetting, maar opnieuw gecomponeerd met dat onnavolgbare gevoel voor klankkleuren, met opnieuw talloze, in noten gevangen vogelgezangen en wederom een complexe en oosters georiënteerde ritmiek die steeds maar verandert en verandert.

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest gaf van Des canyons aux étoiles... in de Doelen een bevlogen, eenmalige uitvoering onder leiding van zijn scheidend assistent-dirigent Jurjen Hempel. Voor pianiste Tomoko Mukaiyama en hoornist Martin van de Merwe waren belangrijke solistische partijen weggelegd, terwijl Hans Leenders (vanaf volgend seizoen samen met Ernst van Tiel de opvolger van Hempel als rechterhand van chefdirigent Valery Gergjev) een prominente rol vervulde als marimba-speler.

Onder Hempel, die zich in zijn eigen programma's steevast opwerpt als advocaat van de twintigste-eeuwse orkestmuziek, telden de twaalf delen van Des canyons even zovele fascinerende gemoedsstemmingen. Sober-somber, uitgelaten en joyeus, dreigend en bedreigend, ingetogen-uitbundig. Met gillende unisono-lijnen orkestbreed gespeeld, met staccato-punten en fluisterzachte mijmeringen. In de dwingende architectuur die Hempel de orkestleden oplegde bleek de bulderende finale van de tweede afdeling koersbepalend; de laatste vijf delen waren meer afterthoughts, meditaties voor een als orgel geregistreerd orkest, voor pianosolo, voor een in refrein twinkelerende hoorn.

Van de Merwe huilde klagerige wolfsklanken en Mukaiyama liet haar snaren zingen, dansen en beuken – op momenten prachtig in het zuigende spel van de boventonen. Jammer dat het Rotterdams Philharmonisch Orkest niet ook het publiek in andere steden verblijdt met Messiaens visioen van de Cité céleste, deze hemelse stad, opgetrokken uit jubelende klanken.

Concert: Des canyons aux étoiles... van Olivier Messiaen door het Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Jurjen Hempel m.m.v. Tomoko Mukaiyama (piano), Martin van de Merwe (hoorn). Gehoord: 9/4 De Doelen Rotterdam.