Wederzijds nietsontziend

Rupa Lucian uit Roemenië vertelt het trots: hij is geboren in 1971, op de eerste dag van het staatsbezoek van het echtpaar Ceausescu aan China. Even straalt acteur Carlo Scheldwacht, om dan in te gaan op minder `fortuinelijke' feiten van zijn geboortedag. Achtste kind in een straatarm gezin, een vader in de gevangenis voor een klein vergrijp. Nietsontziend brengt theatergroep Wederzijds opnieuw, na enkele jaren terug de beroemd geworden voorstelling Mirad, een jongen van Bosnië, geëngageerd jeugdtheater voor de bovenbouw van de basisschool.

Een vrouw bloedt na een illegale abortus leeg. De woonstee van een oude boer wordt in puin gelegd. Een dissidente krijgt `kop dicht, kut' toegesnauwd door de telefoon alvorens de Securitate haar ophaalt. Het echtpaar Ceausescu wordt ten tonele gevoerd, in hun laatste minuten voor het vuurpeleton. ,,Nicolae, ik wist niet dat er nog gemoord werd in Roemenië,'' zegt mevrouw.

Rupa Lucian, kind van Roemenië, is een moedige voorstelling. Het spel van Carlo Scheldwacht, Bram Kwekkeboom en Ilja Tammen onthutst tot tranen toe. Ook is het een voorstelling waarvan je maar hoopt dat leerkrachten terdege voorbereiding en nakaartmogelijkheden bieden.

Een enorm beeldscherm domineert de speelvloer. Gedurende de voorstelling doet het het publiek benauwend ervaren hoe `Big Brother' toekijkt, altijd, overal. Rechts ervan zit een militair achter een hoop knoppen. De man maakt deel uit van zijn afluisterapparatuur. Het publiek ziet enkel zijn rug. Aan de wand prijkt wel de tronie van de `Fontein van Licht' Ceausescu. Links van het scherm staat, in schril contrast met het hoekje grauw Oost-Europees kantoor, een stukje uit een westerse Ikea-woning.

Daar komen de Haarlemse Paul (Kwekkeboom) en Anna (Tammen) op; ze grabbelen haastig in de kussens van hun hardblauwe bank, op zoek naar de afstandsbediening. Dan vertellen ze van hun vakantie in Roemenië. ,,Het was er communistisch, maar dat hield ons niet zo bezig,'' glimlachen ze. Op een markt stopt een oude vrouw hen een popje in de hand, met brieven voor radio Vrij Europa verstopt in het hoofd. Thuis vergeten ze de brieven te posten. Maar ze hielden er `een leuk verhaal voor saaie verjaarspartijtjes' aan over.

Tekenend voor Wederzijds is hoe ze het publiek sturen in hun beoordeling van dit gedrag. De man is een laffe hond, de vrouw zet door en neemt het popje mee de grens over. Maar bij hun tweede Roemenië-reis zijn de rollen omgedraaid. De toeschouwer schrikt op uit zijn eerdere interpretatie: als het erop aankomt, toont de man moed en wil de vrouw naar huis.

Intussen is Rupa (Scheldwacht) geboren, in een weeshuis beland en opgenomen op de opleiding tot Securitate-agent. In korte scènes beleeft het publiek zijn hersenspoeling mee. Bram Kwekkeboom is indrukwekkend. Hij speelt zowel Rupa's vader die met neerhangende mondhoeken onder een povere wollen muts de diefstal van zijn kind doorstaat, als de grimmige kolonel die hem tot moordmachine transformeert.

Wederzijds heeft eerlijk en volledig willen zijn. De teksten van Ad de Bont zijn recht voor zijn raap, zonder metaforen, zonder eufemismen. Als aan het eind de Ceausescu's dood zijn, bezoekt de bijtijds tot inkeer gekomen Securitate-agent de baby die hij redde door hem mee te geven aan de Haarlemmers. Dan verhangt hij zich. Op de vraag wat dit kind, elk kind, van dit verhaal moet weten, geeft de voorstelling zelf een antwoord. ,,De waarheid,'' zegt de man. ,,Alles?'' piept zijn vrouw. ,,Alles.''

Jeugdtheater: Rupa Lucian, kind van Roemenië door Wederzijds. Tekst: Ad de Bont; regie: Paula van der Oest; spel: Carlo Scheld- wacht, Bram Kwekkeboom, Ilja Tammen. Vanaf 9 jaar. Gezien: 9/4, De Krakeling, Amsterdam. Nog te zien 17 en 18/4, Tweetakt Fest. Antwerpen, 24/4 Schouw- burg Utrecht. Inl. 020-6824854.