Struisvogel

WAT IS HET stralend hoogtepunt van de evolutie? Waar is heel het Grote Plan uiteindelijk op gericht? Nee, niet de mens, dat is een hoogmoedige vergissing. Het is de struisvogel. Wij mensen zijn een soort losse flodder, het resultaat van een verkeerd genomen afslag op de weg die bij de trotse Struis had moeten uitkomen. Dat neemt niet weg dat we, zo goed en zo kwaad als dat gaat, ons best doen om zo struisig mogelijk te zijn. Omdat we ons hoofd maar moeilijk letterlijk in het zand kunnen steken, doen we des te beter ons best om dat figuurlijk te doen: wat onplezierig is wordt straal genegeerd, wat ons slecht uitkomt zo gauw mogelijk vergeten. Tot nog maar kort geleden hielpen de omstandigheden daarbij flink mee. Papier, dat grimmige medium waarop herinneringen en gegevens de tijd konden trotseren, verging, verbrandde of raakte domweg zoek, net als alle andere bestaande opslagmedia. Ging dat niet snel genoeg, dan hielpen we de natuur wel een handje, door opzettelijke vernietiging en gewiekste retouche. Bovendien groeide datgene wat wel bewaard werd al gauw uit tot een ontoegankelijke wirwar die we `archief' noemden. In de muffe krochten van zulke archieven trof je vooral mensen aan die je eerder als muizig dan struisig kon omschrijven.

En toen kwamen de elektronische media, met hun schier oneindige opslag- en bewaarcapaciteit, waar je met behulp van computers ook nog eens steeds sneller en beter in kon zoeken. Er kwamen diensten op het Internet die alles wat er aan berichten rondsuisde, opsloegen en bewaarden. Openbare diensten, zoals Dejanews en de archieven van America Online, en geheime diensten. Hoe moest dat nu met ons struisig streven? Zou nu inderdaad alles voor eeuwig betrouwbaar geregistreerd blijven?

Gelukkig niet. Er is nog hoop, want de geschiedenis blijkt nog net zo schaamteloos vervalst te worden als altijd. Zo vertelt men dat het bigotte America Online berichten waar de gevreesde toverspreuk `fuck' in staat uit zijn archieven weert – en god weet wat voor onwelgevalligs nog meer. Maar geschiedvervalsing blijkt ook bij het gerespecteerde Dejanews te gebeuren. Wie daar gaat zoeken naar het Usenet-bericht waarmee het Melissa-virus op 26 maart via de nieuwsgroep alt.sex de wereld ingestuurd werd, vindt niets. Het bericht, waarvan het onderwerp `Passcode list 3-26-99' was, en de inhoud slechts luidde `part 001 of 001 of list.zip' is spoorloos verdwenen. Van skyroket@aol.com, de gebruiker die het bericht in de nieuwsgroep zette, zijn maar drie berichten te vinden, allemaal uit december 1997, en allemaal van hetzelfde soort als het verdwenen bericht: één zinnetje met aangehecht een lijst met porno-sites of wachtwoorden daarvoor.

Verbaast het u trouwens niet dat u nog steeds geen exemplaar van het Melissa-virus heeft aangeboden gekregen? Zo'n e-mailtje met als onderwerp `important message from', gevolgd door de naam van een goede e-mail-bekende? Dat ding ging toch rond als miltvuur, zo erg dat zelfs de FBI er onmiddellijk op dook, en de vermoedelijke Sickbock die Melissa verwekte inmiddels al gearresteerd heeft? Troost u, u wordt niet buitengesloten, Melissa ging aan u voorbij om dezelfde reden dat de meeste echte epidemieën aan u voorbijgaan. Epidemieën hebben vaak de neiging zichzelf uit te doven, en zo ook Melissa.

Melissa gebruikt het adresboek van Microsoft Outlook om over te springen naar de eerste maximaal vijftig e-mail-relaties van de ontvanger. Wie Melissa ontvangt en het aangehechte Word-document `list.doc' opent, maar geen Outlook gebruikt, is daardoor niet bevattelijk voor onmiddellijke verspreiding. (Je wordt wel drager! Melissa nestelt zich naar men zegt in het sjabloon Normal.dot, en vandaar in nieuwe Word-documenten. Maak dus wel Normal.dot schoon door alle rare macro's te verwijderen, of laat dat doen!)

Laat dat nu pakweg de helft schelen, dan infecteert één gebruiker gemiddeld maximaal 25 anderen. In de praktijk is dat veel minder, want in de adresboeken van die 25 ontvangers zit bijvoorbeeld vast het adres van de afzender, en er zal ook verder flink wat overlap zijn. Mensen mailen met elkaar, en hebben dus elkaars adressen in hun adresboeken staan. Ik ben geen wiskundewonder, maar een beetje rekenwerk doet vermoeden dat na een paar rondes het effectieve aantal nieuwe besmettingen per verzending daalt tot hooguit een handvol. Dat schiet dus niet op. Toch richt Melissa wel degelijk een ravage aan, maar dan binnen zo'n uiteindelijk bijna gesloten kring van relaties: wie Melissa zaait, oogst binnen de kortste keren honderden, duizenden Melissa's, die allemaal weer terug-echoën, hetzelfde circuit in. Het lijkt wel wat op een epilepsie-aanval, waarbij elkaar versterkende stromen onbeheerst steeds heftiger heen en weer kaatsen door het corpus callosum, de balk die onze hersenhelften verbindt.

Overigens doken her en der alweer fantastische complottheorieën op, waarbij vooral Microsoft als maker van zowel Outlook als Word, Melissa's voedingsbodem, het moest ontgelden. Dat zijn onzinnige theorieën. De omstandigheid dat Melissa Outlook gebruikt, is vermoedelijk het gevolg van een bewuste keuze van de virusbakker. Juist Outlook wordt veelal gebruikt door relatief weinig onderlegde gebruikers, domweg omdat het standaard op allerlei PC's zit en populair is binnen bedrijfsnetwerken. Maar het is in principe doodeenvoudig om een Melissa-variant te schrijven die de adreslijst van een willekeurig ander e-mailprogramma gebruikt, al ga ik hier niet uitleggen hoe je dat doet.

Outlook is voor macrovirussen van het Melissa-type niet van belang, dat is alleen Word, met zijn fantastisch krachtige macrotaal, die tegenwoordig trouwens ook in Microsoft-producten als Excel en Access zit. Ook daartegen hoor je weer bezwaren. Doe weg die macro-taal, dat is maar gevaarlijk! Inderdaad zijn er risico's, maar eisen dat de macrotaal verdwijnt, is struisvogelpolitiek. Dan kunnen we elk praktisch gereedschap wel gaan verbieden, van elektrische schroevendraaiers, keukenmessen en kettingzagen, tot balpennen aan toe. Want zelfs een balpen bewees een paar jaar geleden in Leiden dodelijke verwondingen te kunnen toebrengen.