Sombere NOS wil meer onderscheid

De NOS schetst een somber beeld over de toestand van de publieke omroep. Drastische maatregelen zijn nodig voor een scherpere profilering van de drie netten.

Nederland 1 is gedegen, rustig en veilig, zo vinden televisiekijkers. Maar ook gezapig, saai en doods: ,,Een sigaar rokende 50-plusser.'' Nederland 2 mag dan het meest onderhoudend zijn, de zender ,,staat qua eenheid nergens voor''.

Het zijn typeringen uit een onderzoek naar netprofilering dat onderdeel uitmaakt van een lang verwachte notitie van de raad van bestuur van de NOS over de toekomst van de publieke omroep. In dat – nog vertrouwelijke – plan schetst de NOS onder leiding van bestuursvoorzitter Gerrit-Jan Wolffensperger een sombere situatie die uitsluitend met drastische maatregelen kan worden verbeterd.

Tot voor kort werd het verlies van aantrekkingskracht van de publieke omroep door Hilversum altijd wat gebagatelliseerd, of gereduceerd tot een groep jongeren die, als ze oud en wijs waren geworden, wel weer terug zouden keren. ,,Bij nader inzien blijkt onze positie veel minder solide'', schrijft Wolffensperger. Het onderzoeksbureau Motivaction heeft geconstateerd dat ,,de publieke omroep de aansluiting in meer of mindere mate is kwijtgeraakt met groepen die samen driekwart van de bevolking uitmaken.'' Bereik en marktaandeel, met 38,5 procent al ruim onder de gewenste 40 procent, zijn nog eens ,,geflateerd door de uitzendingen van belangrijke sportevenementen'', aldus de NOS.

De maatregelen die Wolffensperger wil treffen om de aantrekkingskracht van de publieke omroep te verhogen, zijn drastischer dan in Hilversum tot dusver werd voorzien. En zoals gebruikelijk hebben ze gisteren onmiddellijk geleid tot heftige reacties van de omroepverenigingen. Die verloren vorig jaar al grote bevoegdheden toen Den Haag een raad van bestuur als centrale leiding boven de omroepen installeerde. Met de plannen van Wolffensperger wordt die invloed nog veel verder ingeperkt.

Bekend was dat Wolffensperger streefde naar drie netprofielen die in december als het avantgardistische `Mijn Net', het confessioneel/familiale `Ons Net' en het bredere `Het Net' in de publiciteit kwamen. Dat idee is door programmadirecteur Hans van Beers verder uitgewerkt: Het brede net (A) is voor jonge, politiek behoudende AD- en Telegraaf-lezers. Net B, de familiezender, richt zich op de in maatschappelijke vraagstukken geïnteresseerde lezer van Trouw of regionale dagbladen. Het derde net (C) is geschikt voor hoger opgeleiden die ,,niet kerkelijk religieus'' zijn. Lezers van NRC Handelsblad en de Volkskrant zullen hier het meeste van hun gading vinden, zo denkt de NOS. Wolffensperger wil de drie profielen van de zenders nog verder invullen door tussen 16.00 uur en 19.00 uur een `kinderkanaal' en een `jongerenkanaal' op twee van de zenders te introduceren, ongeveer naar het voorbeeld van de tweede Vlaamse zender waar Ketnet en Canvas een kanaal delen.

Toen de plannen in december voor het eerst naar buiten kwamen, konden de meeste omroepverenigingen zich hierin wel vinden. Maar om de pijn van het loslaten van een vaste zender, waarop staatssecretaris Van der Ploeg (Media) aanstuurde, te verzachten, klampten ze zich vast aan het idee van een eigen `thuisnet'. Daar konden ze dan nog het grootste deel van hun programma's zelf programmeren en flinke zeggenschap uitoefenen. Met dit idee rekent Wolffensperger nu rigoureus af en spreekt van ,,een omslag'' in Hilversum: ,,Het gaat niet in de eerste plaats om thuisnetten voor omroepen, maar om thuisnetten voor kijkers.'' De door de omroepverenigingen (zoals Vara, Tros en NCRV) bevolkte netbesturen worden gereduceerd tot vrijblijvende adviesorganen. En de netredacties, die de netten daadwerkelijk programmeren, worden via een ingewikkelde verdeelsleutel vooral gevormd door vertegenwoordigers van de omroepen die op die netten het meest actief zijn. Alle omroepverenigingen kunnen door middel van open inschrijvingen vrijelijk proberen programma's voor alledrie de netten te maken. Maar uiteindelijk beslist de NOS.

Voorstellen die uit de boezem van de omroepverenigingen voortkwamen, zijn stuk voor stuk verworpen, zegt een ingewijde: allemaal pogingen om de status quo zo veel mogelijk te handhaven. De bijeenkomst tussen Wolffensperger en de omroepverenigingen op 16 april, bedoeld om de plannen te fiatteren, belooft een interessante krachtmeting te worden.