Romano Prodi heeft ideeën voor Europa

Toen de Italiaanse oud-premier Romano Prodi werd benoemd tot voorzitter van de Europese Commissie, vroegen velen zich af waarheen hij Europa wil leiden. Een gisteren verschenen boek van zijn hand valt te lezen als Prodi's programma.

De essentie van de taak die Romano Prodi, de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, zich stelt, ligt niet in versterking van de gemeenschappelijke markt en zelfs niet in aanpak van de werkloosheid, hoewel dat een schrijnend probleem is dat de geloofwaardigheid van de Europese Unie ondermijnt. Zij ligt niet in uitbreiding van de unie, of in democratisering van de besluitvorming. Prodi heeft één hoofddoel: hij wil Europa een ziel geven.

Dat is de ster waardoor hij zich in Brussel wil laten leiden. Europa is anders, schrijft hij in zijn gisteren verschenen boek Un'idea dell'Europa, een idee van Europa. Met alle onderlinge verschillen moet Europa beseffen dat het een eigen identiteit heeft, eigen wortels, die niet onder mogen gaan in een door de Verenigde Staten gedomineerde globalisering.

,,Het gevaar bestaat dat op het gebied van cultuur en waarden hetzelfde gebeurt als aan het gebeuren is op de Europese financiële markten'', schrijft hij in zijn inleidende hoofdstuk. ,,De euro is van een hele reeks verschillende krachten één markt aan het maken, maar deze eenmakende functie wordt vooral geactiveerd door de Amerikaanse handelsbanken en investeringsfondsen.''

Het 150 pagina's tellende boek bevat een reeks lezingen die Prodi de afgelopen twee jaar heeft gegeven. Het idee om ze te bundelen dateert van voor zijn benoeming, maar ze geven een duidelijke indicatie van Prodi's plannen in Brussel. ,,Het zoeken naar een Europese 'ziel' komt steeds meer naar voren als het probleem dat de toekomst van ons continent bepaalt'', schrijft hij.

Onderwijs en cultuur moeten daarbij volgens Prodi de belangrijkste aandachtsgebieden zijn. Hij vindt het alarmerend dat de mondiale elite steeds meer gevormd wordt aan Amerikaanse universiteiten. Daardoor verliezen Europese waarden terrein. Een ingrijpende verbetering van het Europese onderwijs zou er ook toe moeten leiden dat er op het continent een nieuwe politieke en intellectuele klasse komt die op Europees niveau een referentiepunt vormt, en niet alleen in eigen land.

De gedrevenheid die uit het boek straalt, laat zien dat Prodi zich niet wil beperken tot de in veel opzichten terughoudende rol van zijn voorganger, Jacques Santer. Hij heeft grote ambities en refereert bij herhaling aan de idealen die de grondleggers van de Europese eenwording dreven: Konrad Adenauer, Robert Schuman, Alcide de Gasperi.

Daarbij zweeft Prodi niet over de concrete problemen heen - ook als premier wist hij het taaie werk van het dagelijkse bestuur goed te combineren met een lange-termijnvisie. De concretere takenlijst komt uitgebreid terug in het boek: gemeenschappelijke defensie, verdere coördinatie van het economische beleid, verbreding van de Unie, verandering van de besluitvorming, maatregelen om de technologische achterstand met de VS aan te pakken.

Maar het overheersende is wat Prodi de reconstructie van de Europese identiteit noemt. Hij lijkt niet zo geïnteresseerd in het idee van een Europa van de regio's, van gemarkeerde verschillen onder een gemeenschappelijke, overwegend economische paraplu.

Prodi erkent de diversiteit binnen Europa. Er is een germaans-latijnse kern, schrijft hij. Daar is later de angelsaksische cultuur bijgekomen en op korte termijn zal ook de slavische cultuur belangrijker worden binnen de Unie. Maar interessanter dan de verschillen vindt hij de bindende factoren. Bijvoorbeeld de gemeenschappelijke christelijke wortels. Of de nadruk die wordt gelegd op sociale zekerheid, ,,de belangrijkste verworvenheid van de twintigste eeuw''. Dat zijn waarden die Europa onderscheiden en die het moet koesteren.

Op bijna iedere pagina belijdt Prodi zijn vertrouwen in Europa. Maar echt optimistisch is hij niet. Daarvoor moet er teveel gebeuren. Zoals een Italiaanse commentator schreef: Prodi is een europtimist die zich grote zorgen maakt over de problemen die hij op zijn weg ziet liggen.