Lijden

Op de Achterpagina schrijft Max Pam over het lijden en sterven van zijn moeder. Nuchter en afgewogen vertelt hij de geschiedenis en dat is voldoende om de krachtige emotie die bij deze geschiedenis hoort, voelbaar te maken. Wie daar zo over kan schrijven, verdient respect.

Het stuk is op Goede Vrijdag geplaatst. Dat maakt het contrast dat de slotzinnen oproepen schriller dan ze van zichzelf al zijn. Die slotzinnen luiden: `Nog onlangs heeft hulpbisschop De Jong verklaard ,,dat lijden niet zinloos is, maar kans biedt op geestelijke groei''. Iemand die zoiets zegt, beschouw ik als een misdadiger die aan twee planken vastgespijkerd moet worden.' Tot zover het citaat.

De Jong en zijn verklaring zijn mij onbekend. Op grond van dit ene citaat wordt De Jong tot zondebok van Pams eigen woede en machteloosheid gemaakt. Daarover het volgende.

1. Over de context van De Jongs citaat komt de lezer niets te weten. De context maakt verschil. Is dat er één waarin De Jong net zo eerlijk als Pam over een eigen ervaring met lijden schrijft en wellicht tot een andere conclusie komt? Dan gaat het niet aan het doormaken van een ervaring van lijden van de één te vergelijken met die van de ander. Maakt De Jong een algemene opmerking, zeker, dan mist zijn opmerking de pastorale wijsheid die een bisschop zou moeten kenmerken. Maar dan nog is de door Pam gemaakte analogie buiten proportie.

2. Pam verwijst naar het lijdensverhaal uit de Schrift (`misdadiger aan twee planken'), maar hij kent het niet. Het eigene van het evangelie is dat daar `de misdadiger die aan twee planken vastgespijkerd moet worden' een lijden vertegenwoordigt dat geen betekenis van buiten aangereikt kan krijgen. Zoals ook Pam vindt dat aan het lijden van zijn moeder geen betekenis gegeven kan worden. Dat de lijdende uit het evangelie `onder de misdadigers' gerekend wordt, is de rechtvaardiging die buitenstaanders geven aan zijn kruisiging, maar die elke grond mist. Het slachtoffer wordt gecriminaliseerd om een oorzaak voor de wanorde aan te wijzen (zoals de Franse cultuurfilosoof Girard beweert). Het evangelie toont de onrechtvaardigheid van dit mechanisme, bestrijdt dat hij een misdadiger is en blijft aan de kant van het slachtoffer staan. Wanneer aan zijn lijden dan betekenis toegekend wordt, is hij zelf als betrokkene de enige die over zijn eigen lijden kan oordelen. Dat oordeel komt geen buitenstaander toe.

In zijn frustratie bij het lijden van zijn moeder grijpt Pam naar hetzelfde middel dat hij bestrijdt: het aanwijzen van een slachtoffer (De Jong) dat met reden lijdt. Dit slachtoffer wordt `gecriminaliseerd' om Pams bevindingen overeind te houden. Dat is niet nodig, ze maken zo wel genoeg indruk. Met name op Goede Vrijdag.