Feest?

Zonder het totalitaire kapitalisme van de Arena zou het feestje nog mooier zijn geweest. Maar alla, bij elk graf, hoe pompeus ook, huilt de geschiedenis.

De generatie-Cruijff is die dinsdagavond uitgewuifd. Ze waren er allemaal, Keizer, Groot, Suurbier, Mulder, Swart, Muller. Ik volgde het feest met gemengde gevoelens. Henk Groot en Sjaak Swart in korte broek, ik wil het eigenlijk niet zien. Er ontstaat dan een veel te grote helderheid voor verval en slijtage, wat terloopse gebeurtenissen horen te blijven. De helden van weleer bleken brekelijke mannetjes te zijn geworden. Ik durf te wedden dat ze nu thuis zitten met een blessure. Jankend om aandacht van vrouwlief.

Rinus Michels was er ook. De generaal is als Jan Splinter uit de winter gekomen. Niets aan Rinus is nog rond. Een dwars briesje en hij valt om. Open lucht kan al fataal zijn. In plaats van zijn kopje thee te drinken in de bar van het Hilton wilde hij toch weer naar de zandvlakte in Zuid-Oost. Ik zag mensen die hem niet meer herkenden. Een leven lang masker en harnas geweest en dan nu zo verschrikkelijk poreus en breekbaar, met de dood op de hielen. Het deed mij pijn.

Marco van Basten kwam in het veld. De ovatie die hem begeleidde, gaf recht op tranen. Vijf jaar lang had hij de lokroep van gras en bal weerstaan. Maar dinsdagavond kriebelde het. Hij wilde nog een keer over de wei dartelen. En ja hoor, als vanouds sneed hij door de verdediging. Een stiftballetje zat ook nog in het pakket. Van Basten demonstreerde op zijn 34ste hoe wreed het lot is geweest dat zijn brute afscheid van het voetbal provoceerde. Hij kon het nog. Effe dan want een kapotte enkel blijft een kapotte enkel.

Intimi weten dat Marco de wanhoop heeft gekend. Om overeind te blijven keerde hij bal en veld rigoureus de rug toe. Vorig jaar, toen het Nederlands elftal in zijn verblijfplaats Monaco resideerde, was hij in geen velden of wegen te bekennen. Van Basten ging de confrontatie met zijn leeftijdgenoten uit de weg. Hij leed in de anonimiteit. In de roes van dinsdagavond heeft hij die anonimiteit doorbroken. Was Cruijff dat waard? Ik vrees dat Marco aan een nieuw louteringsproces moet beginnen. Betoverd door de bal als hij was, heeft hij misschien weer de smaak van het spel te pakken. Maar een gala-avond is geen wedstrijd. Zijn intermezzo in de Arena droeg in zich de melaatsheid van een circusnummer.

Voor de vijftigduizend Cruijffianen was het alleen feest. En aan Van Praag te horen was het dat voor Ajax ook. Het is een vreemde logica. De spektakelavond in de Arena kwam, naar het mij lijkt, voor Ajax erg ongelegen. Het huidige Ajax staat zeker niet in de continuïteit van de rijke historie. Ajax is afgezakt naar het provinciale niveau van Fortuna en Heerenveen. De oud-Ajacieden Roy, Verlaat, Jonk en Winter illustreerden dinsdagavond het non-beleid van de eens zo trotse club. Natuurlijk gaat Jari Litmanen weg. Een speler met zijn conduitestaat is niet gecharmeerd van degradatievoetbal. Knopper, Vierklau en Melchiot mogen niet eens de veters binden van de oude helden. Ajax wordt steeds meer een naam zonder gezicht. Beursgenoteerd, maar armlastig in kwaliteit en mentaliteit.

De nostalgie tikte dinsdagavond hard aan. In het stof van de herinnering kwamen sprankelende momenten tot leven waarin alles nog samenhing met alles. Niemand van de Ajax-gekken wil het weten, maar die tijd is geweest. Het huidige Ajax rekent zich rijk aan het loon van de angst. Talent wordt ingeruild voor arbeid. Jan van Halst heet een aanwinst te zijn. En wat dacht u van Vierklau? Niet eens op de bank bij Tenerife en meteen gebombardeerd tot man van de hoop bij Ajax. Als Berry van Aerle tien jaar jonger was, zou hij nu ook het Ajax-shirt dragen.

Maar goed, Cruijff was gelukkig, de bierbrouwers waren gelukkig, de uitbaters van de brasserie in de Arena waren door het dolle heen, het zijn zeurkousen die nog meer verlangen en verwachten. In de Ajax-cultuur van tegenwoordig gaat het om evenementen, niet om voetbal.

Juist daarom was ik graag bespaard gebleven van de aanblik die de schoonheid van het verleden in zo'n fel contrast bracht met het modderige nihilisme van deze laateeuwse dagen.