Salman Rushdie

Opnieuw wordt een boek van Salman Rushdie heimelijk verkocht. Nu echter niet uit angst voor de gevolgen van het doodsvonnis dat de Iraanse ayatollah Khomeiny op Valentijnsdag 1989 over de schrijver uitsprak, maar omdat het de marketingstrategie rondom Rushdies nieuwe roman doorkruist. Oorspronkelijk zouden The Ground Beneath Her Feet en de vertaling De grond onder haar voeten aanstaande dinsdag `wereldwijd' verschijnen. Maar die opzet is ontaard in een marketingklucht: eind vorige week was het boek in een groot aantal Nederlandse winkels te koop om een paar dagen later weer onder de toonbank te verdwijnen.

Om over de hele wereld zoveel mogelijk publiciteit te krijgen hadden de agenten van Rushdie de boekwinkels verboden om het boek te verkopen en media om erover te schrijven voor 13 april. Op die dag zal de schrijver het boek op een manifestatie in New York ten doop houden en zal ook een cd van de Ierse rockband U2 verschijnen. Uitgevers gaan ervan uit dat een zo groot mogelijke hoeveelheid publiciteit in korte tijd de beste verkoopresultaten oplevert.

De grote hoeveelheid voorpubliciteit – met als klap op de vuurpijl een kleine oogoperatie die de auteur van zijn hangende oogleden heeft verlost – maakte een aantal Engelse bladen echter zo zenuwachtig, dat de afgelopen weken steeds meer recensies van het nog niet verschenen boek verschenen. Waarna boekhandelaren in Londen The Ground Beneath Her Feet op de schappen legden.

Dat leidde vorige week bij een medewerker van de Weesper boekenimporteur Nilsson & Lamm tot de overtuiging dat het embargo niet meer bestond: boekhandels kregen te horen dat het boek verkocht mocht worden. Een misverstand, volgens Odile Bol van de importeur. Zelf verbleef zij vorige week in Londen voor de plaatselijke International Book Fair. ``Toen ik terugkwam bleek het misverstand. Die boeken hadden nooit verstuurd mogen worden. Wij hebben een contract getekend waarin staat dat we het embargo moeten respecteren.'' Waarna de importeur de boekwinkels vrijdag liet weten dat ze het boek toch niet mochten verkopen.

Gealarmeerd door de verkoop van de Engelse editie, had uitgeverij Contact direct ook het embargo op de Nederlandse vertaling opgeheven. ``Wij hebben erg veel last van de concurrentie van buitenlandse uitgaven'', zegt Mizzi van der Pluijm van Contact. ``Zeker als het om Engelstalige boeken gaat. Veel mensen geven er de voorkeur aan een boek in de oorspronkelijke taal te lezen. Daarom hebben wij het boek ook dadelijk vrijgegeven toen Nilsson en Lamm dat deed. Wij kunnen dan geen twee weken meer wachten.''

Na de importeur heeft ook Contact zich weer naar de regels van de firma Rushdie gevoegd. Van der Pluijm gelooft dat het embargo inmiddels wordt gerespecteerd. ``Wij hebben daartoe alles in het werk gesteld. Ik heb bij een aantal winkels naar het boek gevraagd, maar ik kreeg het niet.'' Ook Bol probeert na te gaan of de nieuwe Rushdie niet stiekem wordt verkocht. ``Ik hoop dat het nu goed gaat. We zijn bezig uit te vinden in hoeverre het boek in Engeland te koop is. Voor ons is een extra complicatie dat sommige boekhandels rechtstreeks uit Engeland geleverd krijgen. Daar hebben wij geen controle over.''

Een van die winkels is het Amsterdamse Waterstone's. ``Officieel is het niet te koop'', meldt een medewerker lachend. ``Hoewel wij zwart op wit nooit iets over een embargo hebben gezien, verkopen we het maar even niet. Wij hadden het boek al tien dagen. Echt groots was het niet, maar we hebben er tot en met dit weekend toch aardig wat van verkocht. Meestal zitten we ruim voor de verschijningsdatum. Het is heel onpraktisch als je boeken die je al weken in huis hebt, steeds niet kunt verkopen. Volgens mij hebben alle boekhandelaren schoon genoeg van die embargo's.''

Een kleine steekproef bij boekwinkels in Amsterdam leert overigens dat het niet onmogelijk is een Rushdie los te weken.