Palliser: `Het lijkt alsof alles zegbaar is'

De nieuwe roman `The Unburied'van de Britse schrijver Charles Palliser is in Nederlandse vertaling verschenen. Het verhaal over vriendschap en verraad speelt zich af in een fictief Brits stadje in de 19de eeuw.

,,Het verleden is gewoon gemakkelijker!'' De verzuchting typeert de Britse schrijver Charles Palliser (51). Hij heeft weliswaar twee hedendaagse romans op z'n naam staan, The Sensationist en Betrayals, maar bekend is hij vooral van zijn historische debuutroman en wereldwijde bestseller The Quincunx. Dit vuistdikke Dickensiaanse werk, dat een nauwgezette reconstructie van de Britse samenleving geeft in de vorm van een authentieke Victoriaanse roman met een spannende, complexe intrige, kostte de auteur in totaal twaalf jaar werk. `Gemakkelijk' lijkt hier niet het aangewezen woord, maar Palliser voelt zich thuis in de 19de eeuw.

In zijn nieuwe roman The Unburied, zojuist in vertaling verschenen bij Prometheus als Dolende geesten, keert hij weer terug naar deze periode. Het is een spannende historische thriller geworden over vriendschap, rivaliteit, verraad en wraak. Het verhaal speelt zich af in 1881 binnen de intellectuele en religieuze gemeenschap van het fictieve Britse stadje Thurchester.

Palliser: ,,Ik heb aan de reacties van lezers gemerkt dat veel mensen al bij voorbaat niet geïnteresseerd zijn in een boek dat zich afspeelt in de negentiende eeuw. Maar er was te veel verloren gegaan als ik het verhaal in een hedendaags Thurchester geplaatst had. Die benauwende, claustrofobische sfeer bijvoorbeeld, het afgelegen stadje is een wereld op zich, dat zou nu niet meer kunnen. Daarnaast voel ik me aangetrokken tot de morele contrasten van die tijd. Mensen leken veel duidelijkere morele, religieuze en ideologische posities in te nemen. Het is natuurlijk ook makkelijker en overzichtelijker om bepaalde kwesties te identificeren in een periode die ver van ons afstaat. In het heden zijn we omringd door zo'n gigantische overdaad aan informatie dat alles fragmentarisch en chaotisch lijkt.''

Palliser lijkt met zijn fladderende regenjas, ondefinieerbare kapsel en verwilderde stropdas wel een moderne tegenhanger van de wereldvreemde geleerde die hij beschrijft in The Unburied. ,,Mijn volgende boek speelt zich af in het heden en gaat over een 24-jarig meisje. Ik ben er al zes jaar geleden aan begonnen, maar vond het zo moeilijk dat ik het maar weer heb weggelegd. Ik zal hier daadwerkelijk research voor moeten gaan doen, over popmuziek en clubs enzo.''

Het schrijven over mannen van middelbare leeftijd in The Unburied ging hem makkelijker af. Centraal staat de relatie tussen de historicus Courtine en zijn studievriend Fickling. Deze Fickling, zo wordt langzaam duidelijk, heeft een duistere rol gespeeld bij het mislukken van Courtines huwelijk twintig jaar eerder. Ondertussen raakt de onwereldse, idealistische historicus met zijn voorkeur voor sentimentele en fantasievolle verhalen tijdens zijn archiefonderzoek gefascineerd door twee onopgehelderde moordzaken die eeuwen eerder in Thurchester hebben plaatsgevonden.Zodoende is hij blind voor het complot dat om hem heen gesponnen wordt. Totdat er een dode valt.

Door verschillende intriges op ingenieuze wijze door elkaar heen te laten lopen speelt Palliser een virtuoos spelletje met steeds veranderende interpretaties van een steeds verschuivende waarheid. Palliser: ,,Over die ongrijpbare waarheid ging ook The Quincunx. Ik geloof niet in een ultieme waarheid. We hebben slechts de meest recente plausibele hypothese.'' In de loop van het verhaal komt de hoofdpersoon wel steeds dichter bij de onaangename waarheid over de moordcomplotten, zijn huwelijk, zijn vriend en zichzelf.

In de wrede ontnuchtering van Courtine vervult Fickling een cruciale rol. Die stelt hem spottend de vraag, `What ultimately matters to you?' Courtine weet het eigenlijk niet, mompelt wat over de wetenschap, waarheid, een fatsoenlijk leven, menselijkheid. Voor Fickling is hartstocht het enige dat telt, ook al leidt dat tot zijn ondergang. Palliser: ,,De wereld kan verdeeld worden in mensen als Courtine en mensen als Fickling. De eersten willen een aangenaam, interessant, misschien wat safe leventje met ervaringen waar ze controle over kunnen hebben, terwijl de `Ficklingites' alles uit het leven willen halen wat erin zit, ongeacht de kosten. Ik ben bang dat ik zelf bij de Courtine-groep hoor. Maar de Ficklings fascineren me.''

Net als in The Quincunx leefde Palliser zijn uitgesproken, wat post-modernistische talent voor pastiche weer helemaal uit in The Unburied door verschillende stemmen uit verschillende periodes in het verhaal te verwerken. Is er temidden van al die buikspreekstemmen ergens de `echte' stem van de auteur te vinden? ,,Nee, ik denk het niet,'' zegt Palliser wat verbaasd. ,,Ik schrijf altijd door verschillende personages na te bootsen. Sommige zijn moeilijker na te bootsen dan andere, dat is alles. Het lijkt misschien paradoxaal, maar ik zou het onoprecht vinden een roman te schrijven in mijn eigen stem. Dat is geen roman maar een brief.''

Uiteindelijk heeft The Unburied, evenals Pallisers overige werk, een uitgesproken donkere ondertoon. ,,We hebben boeken nodig over vreselijke zaken die mensen overkomen, die ons ook kunnen overkomen. Verhalen gaan altijd over overleven, nietwaar? Ze stellen ons gerust. Aan de andere kant, een van de belangrijkste functies van verhalen is om te verontrusten. De schrijvers waar we de meeste waardering voor hebben zijn over het algemeen degenen die in hun eigen tijd het onzegbare hebben gezegd. Ik heb me wel afgevraagd wat dat nu is, de dingen die we niet durven zeggen, maar ik kan er niet opkomen – het lijkt wel alsof alles zegbaar is. Dat betekent waarschijnlijk voornamelijk dat ik nooit een Dostojevski of Tolstoj zal worden, anders herkende ik die dingen wel.''

Charles Palliser: Dolende geesten. Vert. Maaike Post. Uitg. Prometheus, 328 blz. Prijs ƒ39,90.