`NAVO brengt in Kosovo eigen toekomst in gevaar'

De NAVO is in Kosovo op de verkeerde weg, zegt veiligheidsspecialist Michael E. Brown. ,,Het offensief in Kosovo is een volslagen ramp, voor de Kosovaren, maar ook voor de NAVO.''

Al lang voor de crisis over Kosovo uitbrak, had de geloofwaardigheid van de NAVO ernstige schade opgelopen. En de militaire operatie waar het bondgenootschap nu in verwikkeld is, maakt het alleen maar erger. Dat zegt Michael E. Brown, deskundige op het gebied van Europese veiligheid en docent aan de Georgetown Universiteit in Washington.

Een verstandig bondgenootschap weet wanneer het moet inbinden, schrijft Brown in het komende nummer (mei/juni) van het gezaghebbende tijdschrift Foreign Affairs. Maar de NAV0, luidt zijn stelling, is niet verstandig. Na het einde van de Koude Oorlog heeft het bondgenootschap zich aan veel te ambitieuze doelstellingen verbonden. En daarvan plukt het nu de wrange vruchten.

Terwijl de NAVO de grootste militaire actie uit haar geschiedenis uitvoert en zich tegelijkertijd voorbereidt op haar vijftigste verjaardag, betoogt Brown op zijn werkkamer dat ,,een minimalistische NAVO'' een betere kans op overleven heeft. ,,Het is nog te vroeg om te zeggen hoe dit offensief in Kosovo afloopt. Maar tot nu toe is het een volslagen ramp, voor de Kosovaren, maar ook voor de NAVO. Deze crisis laat zien hoe moeilijk het voor onze politieke leiders is om actie te ondernemen in dit soort conflicten. Een jaar geleden begon Miloševic huis te houden in Kosovo. Steeds hebben president Clinton en zijn ministers gezegd dat ze niet zullen toestaan dat Miloševic in Kosovo doet wat hem in Bosnië onmogelijk is gemaakt. En nu pas, na een heel jaar van slachtpartijen en etnische zuiveringen, komt de NAVO in actie. En dan ook nog maar met halve maatregelen.''

,,De NAVO heeft een kolossale fout gemaakt toen ze in 1991 plechtig vastlegde dat het oplossen van dit soort conflicten voortaan één van haar kerntaken is. We wilden de stabiliteit garanderen van Europa, ook buiten het gebied van de NAVO-landen. Het bondgenootschap moest zich gaan bezighouden met etnische rivaliteiten, met democratisering, met vredesmissies en met economische en politieke problemen. Als ze die nieuwe taken niet op zich nam, zo was de gedachte, dan zou er voor de NAVO geen rol meer zijn weggelegd.''

Hebben de luchtaanvallen tegen Joegoslavië niet bewezen dat de NAVO inderdaad bereid en in staat is om buiten het eigen gebied in actie te komen?

,,Dat zullen de leiders van de NAVO-landen over twee weken op de top in Washington ongetwijfeld zeggen. Maar de werkelijkheid is dat we erg traag in actie zijn gekomen en dat we Miloševic hebben geholpen door van het begin af aan grondtroepen uit te sluiten. En ons doel, het stoppen van de etnische zuiveringen, hebben we niet bereikt. Dat kun je onmogelijk een succes noemen.

,,De bestudering van etnische conflicten, burgeroorlogen en genocide is mijn vak. Ik zou graag zien dat West-Europa en de VS in actie komen om dat soort toestanden te voorkomen. Maar de NAVO had in 1991 niet moeten beloven dat we dat zullen doen, want we kunnen of willen die belofte vaak niet waarmaken. Dat is onaangenaam, maar het is de politieke realiteit.

,,In de praktijk zullen we dit soort acties niet vaak ondernemen, we zullen het niet snel en doortastend doen, en we zullen het waarschijnlijk ook niet erg goed doen. De NAVO heeft de genocide in Bosnië niet kunnen voorkomen, en de oorlog in Kosovo evenmin. Met andere etnische conflicten zal het net zo lopen en zal het bondgenootschap het er ook niet goed vanaf brengen. Daarom is het gevaarlijk om te zeggen dat in dit soort acties de nieuwe missie voor de NAVO ligt. Het ondergraaft het vertrouwen in de NAVO.''

Maar als de NAVO zulke problemen vlak bij huis niet aanpakt, is er dan nog wel een taak voor de organisatie?

,,De NAVO blijft ongelooflijk belangrijk. Het bondgenootschap bindt Amerika aan de veiligheid van haar West-Europese bondgenoten. Die band blijft voor de voorzienbare toekomst onmisbaar, vooral vanwege Rusland. Economisch is Rusland nu zwak en als politieke macht versnipperd. Maar het land is nog altijd een nucleaire supermacht met 20.000 tot 30.000 kernwapens, het heeft nog steeds een militair-industrieel complex en het kan economisch weer opkrabbelen. Duitsland was in 1933 ook niet wat je noemt een economische reus, en kijk eens hoeveel problemen het een paar jaar later al kon veroorzaken? Ik zie Rusland zeker de komende decennia nog als een latente bedreiging voor de Europese veiligheid.

,,We moeten daarom al het mogelijke doen om te zorgen dat de NAVO blijft bestaan. En dat betekent dat we geen beloftes moeten doen die niet realistisch zijn. We moeten ons beperken tot de belofte dat we opkomen voor de veiligheid van de NAVO-landen, een belofte die we kunnen waarmaken.''

Kan de NAVO alsnog kiezen voor zo'n meer bescheiden doelstelling?

,,Op de NAVO-top in Washington, over twee weken, zullen de lidstaten een nieuw zogeheten `strategisch concept' aannemen. Dat zal naar verwachting nauw aansluiten bij de manier waarop de NAVO haar missie in 1991 formuleerde. De regering-Clinton is er nu eenmaal een voorstander van dat de NAVO zowel haar rol uitbreidt (door operaties buiten de lidstaten) als haar territorium (door de toetreding van nieuwe lidstaten). Clinton beschouwt de vernieuwing van de NAVO als één van zijn grote triomfen in de buitenlandse politiek. Een meer bescheiden rol voor de NAVO zal dus voor de verkiezingen van 2000 waarschijnlijk niet aan de orde komen.''

Wat is het verband tussen het NAVO-offensief in Joegoslavië en de top in Washington?

,,Een van voornaamste redenen dat de VS en de NAVO vorige maand eindelijk in actie kwamen, was dat de top eraan kwam. Het zou een aanfluiting zijn geweest als er in Kosovo oorlog en etnische zuivering aan de gang waren, terwijl de NAVO met champagne haar verjaardagsfeestje vierde. De leiders hadden zich dan moeilijk op de borst kunnen slaan over de effectieve manier waarop de NAVO in heel Europa haar nieuwe missie uitvoert: het bezweren van etnische en politieke problemen.

,,Toen Milosevic vorige zomer in het offensief ging, deden we niets. Toen hij in oktober het akkoord van Holbrooke brak, deden we ook niets. Wat was er in maart 1999 veranderd, dat we wel in actie kwamen? Dat een maand later de top zou worden gehouden. De historische bijeenkomst dreigde door de crisis in Kosovo uit te lopen op een vernedering van Clinton. Dus besloten Clinton en de NAVO om eindelijk hun dreigementen uit te voeren, hopend dat Milosevic net op tijd voor de top zou inbinden. Dan zou Clinton trots kunnen zeggen: hiertoe is de NAVO toch maar in staat. Nu beleven ze hun ergste nachtmerrie.''