Lijnen, schimmen en verleidelijke kolibries

Op de uitstekende tentoonstelling Het andere land in Leeuwarden hangen zestig schilderijen en op maar een daarvan zijn `gewone' mensen te zien. Hoewel, gewone mensen – de twee figuren op Zonder Titel van Koen Vermeule zijn eerder paspoppen voor Peek en Cloppenburg dan echte mensen. Hun kleren zijn redelijk te onderscheiden, hun gezichten daarentegen zijn niet meer dan vleeskleurige vlekken zonder mond of ogen. Maar dat past goed bij de expositie van vijf jonge Nederlandse `landschapsschilders'. Wat het landschap voor hen betekent is al snel duidelijk: open ruimtes, bossen en akkers, struiken, rivieren en een paar huizen – als er maar geen mens in te zien is.

Die afkeer van de menselijke wezens past goed bij de werkwijze van het vijftal. Zowel Hans Broek, Gé-Karel van der Sterren, Koen Vermeule, Robert Zandvliet als Ronald Zuurmond is jong (Zuurmond, de oudste, is 35, Zandvliet, de jongste, 29) en alle vijf horen ze tot de getalenteerdste jonge Nederlandse schilders van de laatste jaren. In de praktijk betekent dat ook dat ze alle vijf worstelen met de overgang van verf naar werkelijkheid. Ze zijn zich ervan bewust dat de werkelijkheid op een schilderij altijd uit verf en linnen blijft bestaan, maar met de vrijblijvendheid van de abstractie nemen ze geen genoegen. Ze zoeken juist naar dat gebied waar die twee in elkaar overgaan, met elkaar botsen liefst. En juist daarvoor leent het landschap zich perfect – geen motief dat zo eenvoudig is op te roepen. Zet een doorlopende horizontale lijn op een vel, teken twee rechte lijnen die in een punt op die lijn bij elkaar komen en iedereen zal er een weg in zien die naar de horizon loopt. Die horizon is dan ook vaak de laatste strohalm die de meest abstracte doeken op de tentoonstelling met het landschap verbindt – vooral op de kleine, bijna volledig abstracte doeken van Robert Zandvliet is een vage horizontale lijn genoeg om in de rest van de strepen en vegen een weg, wat bomen of een waterplas te ontdekken.

De reden dat Het andere land zo'n goede tentoonstelling is, is dat de vijf exposanten een perfecte afspiegeling vormen van de manier waarop schilders kunnen omgaan met die worsteling tussen verf en werkelijkheid. Het hele spectrum is vertegenwoordigd, van semi-realisme bij Gé-Karel van der Sterren en Hans Broek tot bijna-abstractie bij Robert Zandvliet en Ronald Zuurmond. Daarmee is de tentoonstelling ook meteen een aardige lakmoesproef voor de toeschouwer die aan de hand van het gebodene mooi kan vaststellen hoe sterk hij zijn realisme het liefste heeft.

Wie graag wordt verleid door weelderige voorstellingen van kolibries die heen en weer duikelen onder kleurige bloemenslingers die bestaan uit een verflaag van soms wel een centimeter dik kan zijn hart ophalen bij Gé-Karel van der Sterren. Hij maakt van zijn verfstapelingen bijna magisch-realisme: op Edelweiss plukken een paar grijze schimmen bloemen op een enorme roze berg, op Drenkeling zien we een Don Quichot-achtig type bijna verzuipen in een apocalyptische zee van blauw en roze. Van der Sterrens werk is daarmee volstrekt tegenovergesteld aan dat van Ronald Zuurmond die zijn doeken vooral opbouwt uit aardkleuren. Bij hem heersen de elementen; bruin, donkergroen en zwart. Soms ligt de verf er zo dik op dat ze zelf bijna aarde wordt, alsof Zuurmond zijn verf het liefst in aarde zou omzetten.

Vooral op de doeken van Zuurmond en Zandvliet kun je zien dat de tijd geen enkele vat op dit onderwerp krijgt. Hun voorstellingen zouden net zo goed eeuwen geleden gezien kunnen zijn – niet voor niets doen hun doeken af en toe denken aan de lege landschappen van de zeventiende-eeuwse schilder Hercules Segers. Toch zou die dit nooit zo hebben kunnen schilderen: het landschap mag dan van alle eeuwen zijn, de manier waarop het is vastgelegd is onmiskenbaar van nu. En juist door die actualiteit en de kracht waarmee deze doeken zijn geschilderd, is Het andere land een tentoonstelling om geestdriftig van te worden.

Tentoonstelling: Het andere land. Met: Hans Broek, Gé-Karel van der Sterren, Koen Vermeule, Robert Zandvliet en Ronald Zuurmond. Fries Museum, Turfmarkt 11, Leeuwarden. Ma t/m za 11-17u. Zon- en feestdagen, 13-17u. T/m 13 juni. Catalogus ƒ24,50.