Filoktetes als intiem drama

De voorstelling begint als een middeleeuws wagenspel op de markt: een man met, zoals het hoort, een narrenkap op maakt lawaai met de windmachine en trekt bezoekers aan. Hij belooft ons een weergaloze avond met het aloude verhaal van Filoktetes van de klassieke Griekse tragedieschrijver Sophokles. Rechts van hem valt ineens een blauw doek omlaag. Dat verbeeldt de zee, die tussen Athene en Troje. De Grieken en Trojanen voeren oorlog. Dan zegt de nar: ,,Luister nu naar het oude verhaal.''

Het is een uitnodigende aanvang; snel, feestelijk. Het decor bestaat uit niets dan wat aangespoeld wrakhout en bierkratten. Dat klopt met de inhoud. Op een van zijn tochten moet veldheer Odysseus, gedwongen door storm, aanleggen op een eiland. Het is iedereen verboden van boord te gaan. Filoktetes, de boogschutter, breekt het gebod. Hij wordt door een slang gebeten en moet op het eiland achterblijven, stinkend naar zijn etterende wond. Door een listig spel haalt zijn vriend Neoptolemos hem negen jaar later in Odysseus' leger; zonder Filoktetes' boog is de strijd tegen Troje verloren.

Slechts drie acteurs, een lichtgewicht decor, muziek en tekst: meer behelst deze versie van Filoktetes niet, gespeeld door het Vlaamse gezelschap Het Paleis. Ik herinner me een bewerking die Heiner Müller van Philoktet maakte, uitgevoerd in een duister Bayerisch Schwarzwald en met boerenkracht, worst en bier gespeeld. Nu is het anders: regisseur en bewerker Nuyens richt zijn aandacht op het intieme drama tussen Filoktetes en Neoptolemos. De laatste, gespeeld door Viv Van Dingenen, is een frêle gestalte; zij moet leugens aanwenden. Filoktetes, vertolkt door Nuyens zelf, doorziet de vuige list van zijn vriend en weigert medewerking.

De acteurs spelen de dialoog op de vierkante centimeter, haast als een schaakspel. De gewonde Filoktetes ligt op de grond, zijn voet omzwachteld. Hij heeft in negen jaar geen mens gesproken, zijn taal is hij bijna verloren geraakt. Aarzelend, stamelend vindt hij de woorden terug. Het enige dat hij bezit is de fabelachtige precisie van zijn boog. Sober en realistisch voltrekt zich de verbale krachtmeting tussen het tweetal.

Het gezelschap speelt voor jongeren op scholen en in eerbiedwaardige theaterzalen. Zelden is een klassieke tragedie zo visueel en transparant uitgevoerd. Het koor en orakel bijvoorbeeld zijn een stem op de achtergrond. De aankleding is tijdloos, neigend naar Grotowksi's theater van de armoede. Alles gebeurt dichtbij, alsof de Griekse tijd die van nu is.

Het is de triomf van de eenvoud door van hoofdrolspeler Filoktetes een man te maken van aarzeling, onzekerheid en twijfel. Dat hij die stroeve machten doorbreekt, vormt de prachtige kern van dit drama.

Voorstelling: Naar Filoktetes van Sophokles door Het Paleis. Bewerking: Luc Nuyens, Marlène Kenens; decor: Deborah Kols; kostuums: Charlotte Willems; muziek: Ryszard Tubiasz; spelers: Monika Van Lierde, Viv Van Dingen en Luc Nuyens. Gezien 28/3 Theater De Brakke Grond, Amsterdam. Tournee t/m 30 april. Tilburg 23 april.

Inl. (020) 427 5447.