Stilleven uit China

Het wat desolate fabrieksterrein van Stork aan de Czaar Peterstraat in Amsterdam `waar het altijd naar olie heeft geroken' breng je niet onmiddellijk in verband met kunst. Toch zal het er voortaan naar olieverf ruiken. Maandag is er een nieuw project begonnen, de Kunstfabriek, `een onderneming die schilderijen produceert'. In een opgeknapte loods hangen 120 kloeke olieverfschilderijen, stuk voor stuk unieke exemplaren, te koop voor bedragen tussen 1000 en 2500 gulden. Gedetailleerd geschilderde, realistische afbeeldingen zijn het: een stapel oranje pompoenen, een Hollands landschap in vreemde kleuren, een kreeft, een naakte vrouw, de vervallen galerij van een paleis. Het massaal toegestroomde publiek maakt zich er snel meester van. Binnen enkele uren na opening is zo'n beetje de halve voorraad verkocht.

De Kunstfabriek is een initiatief van Jan Peter van Doorn, een ex-communicatiestrateeg die zichzelf een sabbatical year heeft gegund, en Bert Jan van Egteren, voorheen veilingmeester en expert hedendaagse kunst bij veilinghuis Christie's. Ze hebben er uit eigen zak `enkele tonnen' in geïnvesteerd. De ontwerpen voor de schilderijen komen uit de koker van een team part-time medewerkers waarin ook de twee oprichters zitting hebben. De uitwerking gebeurt in landen als China, Bulgarije en Roemenië, waar de kosten laag zijn en `het fijnschilderen nog beheerst wordt'. Na de `warenhuiskunst' en de kopiisten van Oude Meesters, denken Van Doorn en van Egteren hiermee een nieuw gat in de markt te vullen. Volgens hen is het project nieuw in Nederland, en misschien wel in de wereld.

Ze verwachten een publiek met ,,een lege plek boven de bank''. Van Doorn: ,,Onze doelgroep bestaat uit mensen met belangstelling voor hun interieur, die de poster en reproductie voorbij zijn maar voor wie de drempel van de galerie nog te hoog is.'' Het plan ontstond een jaar geleden. ,,We schilderen zelf'', vertelt Van Egteren. ,,en hadden allebei het probleem dat we wel vol ideeën zaten maar bij het uitvoeren op moeilijkheden stuitten. Dus dachten we: waarom splitsen we dat niet? We bedenken het hier in Nederland en laten het ergens uitvoeren waar ze het goed kunnen. Het eerste land waar we het probeerden, was China en dat bleek een schot in de roos. Daar zijn veel kunstacademies waar ze het ambachtelijke vak nog leren en er zijn duizenden fijnschilders. Professoren hebben ons op het spoor gebracht van oud-studenten. Van de zestig schilders die nu voor ons werken komen er veertig uit China, meest uit de omgeving van Peking en uit Hongkong.''

De schilders krijgen, afhankelijk van de grootte en complexiteit, maximaal 600 tot 800 gulden per schilderij. ,,Ze hebben zo een basisinkomen en kunnen de rest van hun tijd besteden aan eigen werk'', zegt Van Doorn. Om niet van politieke ontwikkelingen afhankelijk te zijn proberen ze de medewerkers over verschillende landen te spreiden. Bedoeling is dat de schilders de voorraad op peil houden door een of twee ontwerpen per maand af te leveren. Fijnschilderen is tijdrovend, het maken van een doek kost ongeveer twee weken. ,,Anders gaat het ten koste van de kwaliteit. We hebben al dingen teruggestuurd omdat de schilders zich er te makkelijk van hadden afgemaakt.'' Aan Nederlandse deelnemers is wel gedacht. Van Egteren: ,,Maar behalve in Groningen waar een traditie is aan de academie Minerva, is het hier `not done' om realistisch te schilderen. En degenen die het wel doen hebben een bestaan opgebouwd, die hebben ons niet nodig.''

Het ontwerpteam bestaat uit mensen uit de mode- en designwereld, fotografen en kunsthistorici. ,,Op een advertentie voor beeldontwerpers kregen we 250 reacties, waaronder veel van topdesigners. Het concept spreekt kennelijk aan.'' De ontwerpen worden gemaakt met hulp van fotografie en computerdesign. Van Egteren: ,,We hebben in binnen- en buitenland gefotografeerd. Een tv-mast of auto's op een foto die er niet thuis horen, halen we er met hulp van de computer uit. We kijken ook naar de balans in het ontwerp en of er sprake is van de gulden snede.'' De ontwerpen gaan vervolgens naar de schilders, die ze met olieverf op linnen reproduceren.

De opzet is te vergelijken met die van de kledingindustrie. Het ontwerpteam speurt naar de nieuwste trends en speelt daarop in. Zo wordt bijvoorbeeld rekening gehouden met de hang naar rustige, gebalanceerde `Zen-interieurs'. Uit een onderzoek in beperkte kring is gebleken dat er vooral belangstelling is voor de realistische kunst, de traditionele landschappen en stillevens in de trant van de 17de-eeuwse fijnschilders.

De Kunstfabriek maakt uitsluitend eigen ontwerpen, die worden voorzien van een onopvallend logo. Doeken op bestelling, of kopieën van bestaande werken worden niet gemaakt. ,,We streven naar een eigen, herkenbare Kunstfabriek-stijl. Sommige galeries zijn wel angstig geworden, maar het is niet onze bedoeling met hen te concurreren. Daarom zijn we bewust buiten de binnenstad gebleven. We zitten aan de onderkant van de markt met een mooi, vakkundig product. We maken olieverf op doek. Meer pretenderen we niet. Je kunt je afvragen of het echte kunst is of niet, maar die discussie laten we graag aan anderen over.''

Kunstfabriek, Czaar Peterstraat 213, Amsterdam. Open di t/m zo 12-19 u, do tot 21u. Tel 020-5203885