Schipper mag ik overvaren?

Wie op zoek is naar nostalgie kan er wegdromen bij toverlantaarnplaatjes en blikken speelgoed. Maar op de tentoonstelling `Een zee van speelgoed' in het Maritiem Museum in Rotterdam zijn ook technisch bouw- en constructiemateriaal, badeenden, computerspelletjes en Barbies te vinden. Al het speelgoed heeft te maken met schepen, havens en varen. De jongste speelgoedliefhebbers kunnen een `kinderlijn' door het museum volgen aan de hand van rijmpjes die voor hen zijn geschreven.

De expositie is opgedeeld in `eilandjes' met verschillende thema's. Een huiskamer uit grootmoeders tijd is het decor van een verzameling oude en nieuwe pop-upboeken op maritiem gebied. Achter trekstrips, draaischijven en harmonica's duiken verborgen schatten op de bodem van de zee op en worden de ontdekking van Amerika of de bouw van een schip uitgelegd. Trek aan een lipje en de Titanic zakt naar de bodem van de oceaan.

De nostalgische gezelschapspelen in de huiskamer, zoals kaartspelen, puzzels en bouwplaten, contrasteren met de aangrenzende computerhoek. Hier kunnen computerspelletjes worden gespeeld, zoals Wave Race van Nintendo. Nog niet zo lang geleden zaten kinderen achter een vel ruitjespapier met daarop hun vloot getekend Zeeslag te spelen, nu worden de nieuwste versies van dit spel op de computer gespeeld.

Even voorbij de computerhoek staat `de kijkdoos', een vitrine waar de bezoeker doorheen kan lopen. Er staat historisch speelgoed in: blikken scheepjes van Bing en Märklin, middeleeuwse speelscheepjes van klei, loden en tinnen bootjes. Zeldzaam zijn de houten schepen en kranen van de Nederlandse fabriek Nooitgedacht en het havencomplex van de firma Bruynzeel. Deze werden alleen in de Tweede Wereldoorlog vervaardigd. Bruynzeel moest onder dwang van de Duitse bezetter meubels fabriceren. Men maakte er ook de zogenaamde ratelslangen, houten fietsbanden. Toen de stroom voor langere tijd uitviel en men de fabriek toch draaiende wilde houden, moest men iets maken dat met de hand kon worden vervaardigd: speelgoed. Naast legpuzzels en konijntjes maakte Bruynzeel ook havenspeelgoed: schepen, kades, kranen en stijgers.

In de hoek met het thema `constructie- en bouwspeelgoed' zijn bouwdozen van schepen, kranen en bruggen van Märklin, Anker, Bauhaus en het metalen havenspeelgoed Tri-ang te zien. Het Engelse merk Tri-ang maakte gedetailleerde modellen van bestaande schepen op de schaal 1:1200. Ze waren bedoeld voor kinderen, maar werden vooral door volwassenen gebruikt. Opleidingen voor vliegtuigpiloten gebruikten de modellen omdat de kleine scheepjes hetzelfde formaat hadden als de echte schepen, gezien vanuit de lucht. In de bouwhoek kunnen kinderen eigen boten of kranen bouwen van Lego én tentoonstellen in hiervoor gereserveerde vitrines.In een nagebouwd ruim van een schip worden toverlantaarnplaatjes vertoond: nostalgische tafereeltjes van spelende kinderen langs het water en spannende afbeeldingen van een schipbreuk. Met een replica van de toverlantaarn – de voorloper van de dia-projector – kunnen ook door kinderen zelfgeknutselde plaatjes bekeken worden.

Speelgoed uit particulier bezit, zoals een roeiwagen, eigenhandig gemaakt door een vader, is op de tentoonstelling te zien. Ook speelgoed van bekende fabrikanten als Playmobil en Lego, die zich eveneens op het maritieme speelgoed hebben gestort, is vertegenwoordigd. De speelgoedserie Playmobil werd in 1974 geïntroduceerd en is na Lego het populairste speelgoed ter wereld. De piratenschepen van dit merk, met de beweegbare poppetjes en vele onderdelen kunnen bekeken worden. Een groot Lego-model van de Titanic staat in de hal van het museum.

Het decor van de tentoonstelling bevat allerlei verrassingen: grote puzzeldelen van schuim, een verstopt gaatje van een kijkdoos en interactieve programma's. Het woord tentoonstelling doet `Een zee van speelgoed' eigenlijk te kort. Het is meer een wonderlijk speeldorp.

`Een zee van speelgoed-voor alle leeftijden', t/m 12 maart 2000 in het Scheepvaart- en havenmuseum Rotterdam, Leuvehaven 1. Open: di t/m za 10-17u zo- en feestdagen 11-17u. (In vakanties ook ma. geopend). Tel 010-4132680. www.mmph.nl.

Het museum biedt basisscholen een speciaal kleuterprogramma en speel-/speurpakketten vanaf groep 4 die ook geschikt zijn voor individuele of groepen kinderen.