Akashi versus de man die `nee' kan zeggen

De Japanse LDP heeft oud-VN-topman Akashi ingezet in de strijd om het gouverneurschap van Tokio. Hij lijkt weinig kans te maken tegen de man die `nee' kan zeggen.

Komende zondag ondergaat de een jaar oude regering van premier Keizo Obuchi haar eerste verkiezingstest, en de vooruitzichten zijn slecht. Bijna 10 miljoen kiezers in de hoofdstad Tokio gaan naar de stembus om een nieuwe gouverneur te kiezen en de populairste kandidaat is de omstreden schrijver Shintaro Ishihara, die een `Tokio dat Nee kan zeggen' wil creëren. `Nee' tegen Obuchi's Liberaal Democratische Partij (LDP).

De verbeten prestigestrijd om de stemmen in Tokio staat zeer in de belangstelling van de burgers. Volgens peilingen wil zo'n 70 procent van de kiezers zijn stem uitbrengen, terwijl vier jaar geleden slechts de helft op kwam dagen. De LDP heeft zijn zinnen gezet op het heroveren van de macht in de hoofdstad, die acht jaar geleden verloren ging. Er zijn alleen enkele kleine problemen. Zo is de regeringspartij absoluut niet populair bij de stedelijke kiezer. In alle kiesdistricten in de grote steden verloor de LDP bij de Hogerhuisverkiezingen afgelopen zomer haar zetels, waardoor LDP-premier Ryutaro Hashimoto zich gedwongen voelde af te treden. Ook de huidige, partijloze gouverneur won vier jaar terug gemakkelijk van de LDP-kandidaat.

Gezien deze impopulariteit van de LDP in Tokio gaf geen enkele prominente LDP-politicus eind vorig jaar thuis toen de partijleiding op zoek ging naar een kandidaat met enige kans van slagen in de moeilijke hoofdstad. Binnen de partij was alleen de in Tokio geboren en getogen, weinig prominente LDP-parlementariër Koji Kakizawa bereid de handschoen op te nemen. De partijleiding zag er geen heil in en royeerde hem onmiddellijk. Kakizawa gaat nu als onafhankelijk kandidaat de verkiezingen in.

Uiteindelijk wist de LDP de voormalige ondersecretaris-generaal van de Verenigde Naties, Yasushi Akashi, te overreden zich kandidaat te stellen. De reden is niet dat Akashi een gevierd LDP-lid is of dat hij al lang in Tokio woont. Hij voldoet aan geen van beide voorwaarden. De 68-jarige Akashi woonde tientallen jaren in het buitenland als VN-ambtenaar – hij was de hoogste VN-man in Bosnië tijdens de tragedie rond Srebrenica – en sinds zijn terugkeer in Japan woont hij in Hiroshima, waar hij directeur is van een onderzoeksinstituut. De LDP koos Akashi omdat hij goed ligt bij de religieuze organisatie Soka Gakkai, die immer veel stemvee op de been weet te brengen. Volgens het maandblad Oriental Economist is Akashi's vrouw lid van deze club.

Ondanks de steun van de regeringspartij en van Soka Gakkai staat Akashi pas op de vierde plaats in de opiniepeilingen. Een topman van de LDP realiseerde zich dat dergelijke cijfers geen goede indruk geven en hij stelde daarom vorige maand voor het publiceren van opiniepeilingen voortaan te verbieden. ,,Opiniepeilingen kunnen kiezers leiden'', zo beargumenteerde de functionaris, die blijkbaar vindt dat het `leiden van de kiezers' is voorbehouden aan zijn partij. De LDP overweegt een wetsvoorstel in te dienen om het verbod wettelijk te maken.

Momenteel is er echter nog niets mis met het publiceren van opiniepeilingen en dus zocht de LDP haar toevlucht tot dreigementen en chantage. Zo kreeg een krant een brief van een LDP'er met de boodschap dat het een misdrijf is om te proberen te voorkomen dat een LDP-politicus wordt verkozen. Ofwel: de bewuste krant moest ophouden met anti-LDP-berichtgeving. Het resultaat is dat slechts één landelijk algemeen dagblad een opiniepeiling heeft gepubliceerd. Dat blad, de Mainichi, spreekt over ,,perverse beschuldigingen'' van de LDP richting de media, omdat politieke partijen zelf ook opiniepeilingen uitvoeren en precies weten hoe de kiezers denken. Waarom mag, aldus de Mainichi, de kiezer zelf dan niet weten hoe zijn medekiezers de wereld zien? Ook het gespecialiseerde Japans Economisch Dagblad en een lokale krant namen dit standpunt in. Maar alle overige landelijke dagbladen ,,lieten het hoofd hangen'', zoals een krant het zelf omschreef, en publiceerden geen opiniepeilingen. De meest fundamentele karaktertrek van de leiding is nu eenmaal ,,angst'', aldus een jonge Japanse journalist.

De LDP bevindt zich in een moeilijk parket. De economie zakt steeds verder weg in een recessie en de kiezers keren zich af van de partij. De regeringsmacht wordt alleen dankzij veel kunst en vliegwerk in handen gehouden. In deze omstandigheden is de LDP intern verworden tot een ,,dictatuur'', zo stelt de invloedrijke politieke commentator Minoru Morita: ,,Binnen de partij kan momenteel niemand de leiding kritiseren'', aldus Morita, en de partij ,,oefent dagelijks sterke druk uit op de media''.

Maar vooralsnog staat slechts 8 procent (aldus een van de gepubliceerde peilingen) van de kiezers in Tokio achter Akashi. Zeker drie kandidaten moet hij voor zich dulden. Aan de top staat de populaire schrijver en ex-parlementariër Shintaro Ishihara, die zo'n kwart van de kiezers achter zich heeft. Al in zijn studentenjaren verwierf de 66-jarige Ishihara in Japan beroemdheid met zijn prijswinnende eerste roman. Wereldfaam kreeg hij tien jaar terug met een felle aanval op de Japanse neerbuigendheid tegenover de VS. Dit boek met de titel Het Japan dat Nee kan zeggen zorgde in de VS voor grote opschudding en is zelfs in het Nederlands vertaald. Ishihara was destijds parlementslid voor de LDP maar vier jaar geleden hield hij die partij voor gezien. Onlangs deed hij weer van zich spreken met het werk: Oorlogsverklaring. De Japanse economie die `Nee' kan zeggen. De `oorlogsverklaring' is natuurlijk weer gericht aan de VS.

Ishihara houdt van pittige uitspraken, die het buitenland niet gewend is van Japanse politici. Ook al is hij nu kandidaat voor het gouverneurschap van Tokio, zijn uitspraken richten zich meer op de landelijke politiek. Zo stelt hij dat Japan het veiligheidsverdrag met de Verenigde Staten net zo goed kan opzeggen. De reden is dat de vorige Amerikaanse ambassadeur heeft gezegd dat het defensieverdrag niet van toepassing is als er een conflict uitbreekt rond de Japanse Senkaku-eilanden, die China voor zichzelf opeist. Waarom moeten we nog Amerikaanse militairen in Japan dulden en bovendien daarvoor betalen, zo stelt Ishihara, als de VS ons niet willen beschermen?

Maar Ishihara richt zich niet alleen op het buitenland. Zo zegt hij denigrerend over Japans invloedrijke ambtenaren, dat ze leven in een wereld waarin ,,alles wat ze niet begrijpen of zich niet voor kunnen stellen, domweg niet bestaat''. Ishihara's `Tokio dat Nee kan zeggen' is gericht tegen het sterke centrale bestuur onder leiding van LDP en ambtenaren.

Het grootste probleem voor Tokio is de gigantische schuld van 113 miljard gulden (tegen een jaarlijks budget van 107 miljard). LDP-kandidaat Akashi wil meer subsidies van de centrale regering om deze schulden te verminderen. Ishihara daarentegen wil meer eigen inkomsten en lokale onafhankelijkheid. De LDP heeft liever een marionet als Akashi. Omdat Akashi weet dat hij zo wordt gezien, laat hij niet na te onderstrepen dat hij een ,,onafhankelijk'' kandidaat is met ,,onder meer'' steun van de LDP. De LDP is daarentegen bang voor de populist Ishihara die hardop zegt wat hij denkt.