Veehouders verliezen koeien door besmette entstof

In de afgelopen weken zijn in totaal 1.400 runderen van elf veehouders afgemaakt. De koeien waren als gevolg van een prik tegen de koeiengriep besmet met het diareevirus BVD.

De grote melkstal staat leeg. ,,Dit is een heel raar gevoel. Het lijkt net of de beesten nu buiten staan. Maar je beseft dat ze niet meer binnen worden gehaald om gemolken te worden'', zegt boer Jelle Jongsma (36) uit het Friese Oudehorne. Enkele uren daarvoor is het veehouderijbedrijf van hem en zijn vier broers geruimd, in totaal 460 koeien. Ze zijn uit voorzorg afgemaakt, omdat ze mogelijk besmet zijn met het agressieve BVD-virus (Bovine Virus Diarree). Twee van zijn broers konden het vertrek van hun vee niet aanzien. Jongsma is iets nuchterder. ,,Je kan wel aan tafel gaan zitten janken, maar daar schiet je ook niks mee op.'' Toch heeft het ruimen van zijn bedrijf, waar de broers nu tien jaar boeren, hem geraakt. ,,Sommige koeien hadden we al dertien jaar, daar heb je toch wel een band mee.''

Eind februari werden enkele koeien van de Jongsma's ziek, zeven dagen nadat ze voor de tweede keer in hun leven tegen griep waren ingeënt. Toen wist nog niemand dat er bij de fabrikant van de entstof, Bayer, iets ernstig was misgegaan. De levende entstof bleek besmet met een uiterst agressief en dodelijk BVD-virus dat niet eerder in Nederland was voorgekomen. Jongsma: ,,De koeien kregen vreselijk waterige diarree en hoge koorts. We hebben ze eerst penicilline gegeven, maar dat hielp niet.'' De volgende dag waren er dertig koeien doodziek. De gewaarschuwde veearts kon de dieren alleen nog uit hun lijden verlossen.

Het BVD-virus dat door de entstof bleek te zijn overgebracht, kon al na enkele dagen worden getraceerd, aldus dierenarts P. Franken van de Landelijke Gezondheidsdienst. ,,Ongeveer tien dagen na de enting kregen we signalen van vier bedrijven in Noord-Nederland en Brabant dat koeien ernstig ziek waren.'' Het verband met de inenting werd snel gelegd. Al eerder dit jaar bleken 35 veehouders in het noorden na de inenting van hun runderen melding te hebben gemaakt van diarree, spontane abortussen en koorts bij hun koeien.

De Gezondheidsdienst ontdekte dat er een verband bestond tussen het vaccin en het ziektebeeld. Twaalf dierenartsen bleken de besmette entstof in hun praktijk te hebben. Vijf van hen hadden die ook gebruikt voor het inenten van in totaal 1.400 koeien.

,,De bevuilde partij kon door de goede administratie en registratie betrekkelijk snel worden getraceerd'', vertelt voorzitter J. Hesselink van de vakgroep melkveehouderij van de Noordelijke Land- en Tuinbouworganisatie (NLTO). In korte tijd stierven 500 dieren. De rest van de runderen is op advies van de Dierengezondheidsdienst en LTO Nederland afgemaakt, waaronder ook ogenschijnlijk gezonde dieren. Hesselink acht de kans groot dat kalveren van runderen die antistoffen hebben tegen BVD, drager worden van het virus. ,,De vrucht kun je niet onderzoeken. Om elk risico uit te bannen, is besloten alle koeien van besmette bedrijven af te maken.''

De meeste koeien kunnen tegen griep, al komt ook sterfte voor. Een grieperig rund geeft wel minder melk. De entcampagne die dit najaar door LTO Nederland werd opgezet, is erop gericht de koeiengriep binnen vijf jaar uit te bannen. ,,Voor het imago van de Nederlandse veestapel is het beter wanneer het vee vrij is van koeiengriep. Bepaalde landen eisen dat het Nederlandse fokmateriaal er vrij van is'', aldus dierenarts Franken. Inmiddels zijn 3,5 miljoen runderen van 45.000 veehouders ingeënt. Hun bedrijven zijn daarmee `ibr-vrij' (ibr staat voor infectueuze bovine rinotracheïtis, koeiengriep.)

Vee van ongeveer 13.000 `ibr-vrije' bedrijven hoeft niet te worden ingeënt. Als gevolg van de ziekte en dood van runderen door de entstof is het entingsprogramma tot nader order stopgezet.

Hoe de entstof besmet kon raken is een groot raadsel. Volgens H. Baken van de veterinaire afdeling van Bayer in Leverkusen is nog onduidelijk hoe de entstof verontreinigd is geraakt. ,,We onderzoeken momenteel zeer intensief hoe dit kon gebeuren. We weten het eenvoudigweg niet.''

Het kwaliteitscontrolesysteem bij de geneesmiddelenfabrikant is streng, aldus Baken. ,,Maar zodra de oorzaak duidelijk is, zullen de controles nog strenger worden.'' Bayer heeft de veehouders inmiddels een schadevergoeding toegezegd van enkele miljoenen guldens, ook voor gederfde inkomsten. ,,Het bedrijf heeft volledig erkend dat de fout bij hen zit'', aldus Hesselink van NLTO. ,,Zij willen de zaak zo snel mogelijk de wereld uit hebben, want dit is slecht voor hun naam.'' De Gezondheidsdienst voor Dieren en LTO willen meer garanties dat toekomstige entstoffen deugdelijk zijn.

Veehouder Jongsma is tevreden met de schadevergoeding van Bayer. ,,Zo'n miljardenconcern kan wel een paar miljoen missen.'' Hij overweegt ook smartengeld te eisen.

Over enkele maanden loeien er weer koeien in zijn stal. Maar eerst moet die op voorschrift van de Gezondheidsdienst grondig worden schoongemaakt en daarna moet de stal nog vier weken leeg staan. Jongsma wil dieren opkopen van veehouders die naar Canada emigreren. En ze moeten per se ibr-vrij zijn.. ,,Want van enten hebben we voorlopig even genoeg.''

Bij Bayer is iets ernstig misgegaan bij de productie van entstof tegen de koeiengriep