`Kroongetuige' beperkt

De Hoge Raad heeft de toezeggingen die justitie mag doen aan criminelen in ruil voor belastende verklaringen afgebakend.

Ook zolang een wettelijke regeling nog ontbreekt, mag justitie `deals' met kroongetuigen sluiten. Dat heeft de Hoge Raad gisteren bepaald in de zaak tegen drugshandelaar Johan V., alias de Hakkelaar en zijn kompaan Koos R.. En dat was op zichzelf niet nieuw. In juni vorig jaar oordeelde het hoogste rechtscollege in de zaak van drugshandelaar Kobus L. ook al dat het gebrek aan wetgeving het gebruik van kroongetuigen in een rechtszaak niet onrechtmatig maakt.

Maar nu is de Hoge Raad een stap verder gegaan. In het arrest van gisteren is bepaald dat justitie een kroongetuige een milde behandeling mag beloven, maar géén strafvermindering. Ook mag niet de belofte worden gedaan al opgelegde straffen niet uit te voeren. Daarmee is het terrein van toezeggingen die justitie aan criminelen mag doen enigszins afgebakend.

Is de `deal' zo een mini-deal geworden, waarvoor een kroongetuige zelden nog de de toorn van een hoofdverdachte zal willen riskeren? Wat kan hem nog worden beloofd in ruil voor een getuigenis? Veel, volgens W. van Nispen tot Sevenaer, griffier bij de Hoge Raad. ,,Het arrest zegt niets over het afzien van strafvervolging of het sluiten van een financiële transactie.'' Een officier van justitie kan een kroongetuige die zelf verdachte is dus nog altijd toezeggen helemaal van strafvervolging af te zien. Ook kan hij beloven dat vervolging met het betalen van een boete kan worden afgekocht.

De Hakkelaar-zaak was een testcase voor het inzetten van kroongetuigen. Aan twee mede-verdachten, F. Abbas en A. Karman, werd door de officieren van justitie F. Teeven en M. Witteveen toezeggingen gedaan mits zij Johan V. en Koos R. belastten. Karman, die in zijn eigen rechtszaak nog moest worden veroordeeld, zou in dat geval niet de cel inhoeven. En F. Abbas mocht zijn strafvervolging voor 1,8 miljoen gulden afkopen. Het Amsterdamse gerechtshof oordeelde in januari al dat het onrechtmatig was aan Karman te beloven dat zijn straf niet zou worden uitgevoerd en legde daarom lagere straffen op dan was geëist. Johan V. werd veroordeeld tot 5,5 jaar cel en een miljoen gulden boete; Koos R. kreeg een gevangenisstraf van 3,5 jaar. Omdat het onrechtmatig handelen van justitie zodoende al in de door het Hof opgelegde straffen is verdisconteerd, houdt de Hoge Raad dit arrest nu aan. De advocaten van Johan V., Max Moszkowicz en zijn zoon Abraham, hebben aangekondigd de uitspraak aan te vechten bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens.

Naar aanleiding van de Hakkelaar-zaak ontwierp toenmalig minister van Justitie Sorgdrager een wetsvoorstel om strafvermindering in ruil voor belastende verklaringen van kroongetuigen in uitzonderingsgevallen toe te staan. De ministerraad ging akkoord, maar vorige week nog uitten PvdA en D66 hun bezwaren.

Zolang het gebruik van kroongetuigen nog niet is geregeld kan in de rechtszaal nog veel worden uitgeprobeerd. Een nieuwe testcase is mogelijk de zaak-Bouterse. Hier heeft het openbaar ministerie afspraken gemaakt met drugshandelaar en belangrijke getuige Patrick van L.. Zeker is dat L. al is veroordeeld. Volgens het arrest van gisteren zou een eventuele toezegging tot strafvermindering of het niet ten uitvoer brengen van zijn straf dus onrechtmatig zijn. Maar wat de inhoud van de `deal' met L. precies is, is voorlopig nog niet bekend.