Justitie Chili bevrijdt zich van tijdperk Pinochet

De Chileense justitie beseft dat de ogen van de wereld op Chili zijn gericht, sinds de arrestatie van oud-dictator Augusto Pinochet.

De Chileense justitie roert zich sinds de kwestie-Pinochet. Gisteren zijn drie legerofficieren gearresteerd, die verdacht worden van de moord op een linkse vakbondsleider in 1982. Maandag werden met betrekking tot hetzelfde misdrijf – de moord op vakbondsleider Tucapel Jiménez – al negen andere officieren opgepakt. Jiménez werd in 1982 ontvoerd en gewurgd, kort nadat hij had opgeroepen tot herstel van de democratie in Chili. Vorige week maandag gaf een Chileense rechtbank opdracht tot de arrestatie van de twaalf verdachte legerofficieren. De twaalf behoorden tot de geheime politie van oud-dictator Augusto Pinochet.

De snelle arrestatie van de twaalf is opmerkelijk, want de zaak-Jiménez werd vorg jaar nog geseponeerd door magistraat Sergio Valenzuela Patiño, die indertijd oordeelde dat de bewijslast niet overtuigend was. Sinds de heropening van de zaak staat zijn positie ter discussie, mede doordat zijn zoon een ex-agent van de geheime dienst van Pinochet blijkt te zijn.

Het hernieuwde elan in de zaak-Jiménez wordt gezien als een teken dat het justitiële apparaat in Chili zich ontworstelt aan de invloed van oud-dictator Pinochet. De rechtbank die opdracht gaf tot de arrestaties bestaat voor een groot deel uit rechters van de `nieuwe generatie', die minder wordt geassocieerd met het militaire regime tussen 1973 en 1989.

,,De Chileense justitie is ervan doordrongen dat de ogen van de wereld op Chili zijn gericht'', aldus een hoge functionaris van de Chileense regering. De Chileense president Eduardo Frei heeft de afgelopen vijf maanden steeds gezegd dat de berechting van Pinochet een Chileense aangelegenheid is. Volgens Frei bestaan in Chili de omstandigheden die berechting van de ex-generaal mogelijk maken. ,,Mocht Pinochet naar Chili terugkeren, dan moet dat worden waargemaakt'', aldus de functionaris. ,,En dat kan weleens heel pijnlijk worden voor Frei.''

De grootste bedreiging die Pinochet in Chili te wachten staat, is de Chileense onderzoeksrechter Juan Guzman Tapia. Tot nu toe heeft Guzman, op basis van een 2.500 pagina's tellend dossier, twintig aanklachten geformuleerd die betrekking hebben op schendingen van de rechten van de mens begaan tussen 1973 en 1990. Guzman heeft gezegd dat hij, bij een eventuele terugkeer van Pinochet, een gesprek wil met de oud-dictator. Hij laat weinig los over de vorderingen die hij boekt, maar naar verluidt kan hij zijn beschuldigingen in een aantal zaken hard maken.

Zo is er de kwestie van Colonia Dignidad, een mysterieuze, door voormalige nazi's opgerichte sekte, die 350 kilometer ten zuiden van Santiago is gevestigd. Onder Pinochet zou het terrein van de sekte zijn gebruikt als detentie- en martelcentrum. Bij een politie-inval op het terrein vorig jaar werden weliswaar geen lijken gevonden, maar wel een `luguber' gangenstelsel dat onder de gebouwen op het terrein doorloopt. Verscheidene mensen hebben getuigd dat ze het terrein van Colonia Dignidad herkennen als de plek waar ze zijn vastgehouden en gemarteld.

Guzman heeft altijd gezegd dat hij er heilig van overtuigd is dat Pinochet in Chili berecht kan worden. En president Frei heeft na de uitspraak van de Britse Law Lords op 24 maart inderdaad gezegd dat de oud-dictator bij terugkeer verantwoording moet afleggen voor misstanden tijdens zijn regime. Een obstakel in Chili vormt de onschendbaarheid die Pinochet geniet als senator-voor-het-leven, een titel die hem vorig jaar werd verleend. Maar Chileense juristen sluiten niet uit dat het Hooggerechtshof – van oudsher een bolwerk van het leger – deze onschendbaarheid opheft, want ook binnen dat hof zijn de verhoudingen (heel) langzaam aan het verschuiven.