Twee Libiërs vast op Schots grondgebied in Kamp Zeist

De voormalige vliegbasis Soesterberg is verbouwd tot een Schotse enclave in Nederland voor de duur van het proces tegen de twee Lockerbie-verdachten.

Het omheinde terrein van Kamp Zeist ligt pal naast het militaire luchtvaartmuseum. Wie recht doorgaat wordt ontvangen door een vriendelijke receptioniste, wie rechtsaf wil stuit op een gesloten hek. Het hek is voorzien van een stuk zeil dat zelfs het uitzicht op de ingang van Kamp Zeist aan het zicht onttrekt. Als een auto met medewerkers van de Schotse justitie wordt doorgelaten, neemt een Britse cameraman zijn kans waar en schiet hij snel wat plaatjes.

De auto rijdt een sluis in, zo blijkt: de eigenlijke ingang van het kamp is enkele tientallen meters verderop. Achter een tweede hek staan twee Schotse beveiligingsmedewerkers in kogelvrij vest, machinepistool voor de buik, ze kijken strak voor zich uit. De agent die de auto heeft doorgelaten, knikt beleefd. Het staat de Schotten vrij om 'savonds de kroegen van Zeist te bezoeken, zegt hij in het Engels. ,,We will be known down there.''

Gisteren maakte het Nederlandse ministerie van Justitie bekend dat Hans Corell, juridisch adviseur van VN-secretaris generaal Kofi Annan die de twee Libische verdachten had opgehaald in Tripoli, 'smiddags een persconferentie zou geven in Rotterdam. Maar terwijl de internationale pers zich had verzameld op het vliegveld Rotterdam Air Port, landde de grijs geschilderde DC-7 die de Italiaanse regering aan de VN ter beschikking had gesteld, even na half vijf op vliegkamp Valkenburg. Daar werden Abdel Basset al-Negrahi en Lamen Khalifa Fhina ingerekend door de Nederlandse politie. Vanaf dat moment waren er twee scenario's mogelijk. Als de Libiërs tegenover de Nederlandse rechter-commissaris zouden verklaren geen bezwaar te hebben tegen hun uitlevering, zouden ze binnen enkele uren kunnen worden overgedragen aan de Schotse justitie. Indien ze dat wel zouden doen, dan zou de Nederlandse rechter zich moeten buigen over het Schotse uitleveringsverzoek.

In afwachting van deze procedure die enkele maanden zou kunnen duren, zouden de twee Libiërs worden gedetineerd in de zwaarbewaakte Rotterdamse gevangenis De Schie, zo had het ministerie laten uitlekken. Direct na de aankomst van de Libiërs circuleerden echter al het gerucht dat de Libiërs niet naar Rotterdam maar de gevangenis van Scheveningen zouden worden overgebracht waar ook de verdachten van het Joegoslavië-tribunaal vastzitten.

Het kwam er niet van. Tijdens het verhoor voor de rechter-commissaris verklaarde de twee voormalige geheime agenten geen bezwaar te hebben tegen versnelde uitlevering. Direct daarna werden de twee overgedragen aan de Schotse autoriteiten en met een helikopter overgevlogen naar Kamp Zeist bij Soesterberg. De Britse journalisten die al enkele dagen voor de poort aan het posten waren, kregen niets te zien. Kamp Zeist is niet voor niets gekozen door de Nederlandse en Britse autoriteiten. Het terrein ligt een flink aantal kilometers buiten de bebouwde kom. Tijdens de Koude Oorlog was het het militaire hospitaal van de Amerikaanse 32-ste Tactical Fighters Squadron dat met F-16's vloog op Soesterberg, even verderop gevestigd. Sinds 1994 biedt het onderdak aan de militaire kapel van de Koninklijke Luchtmacht. Die heeft moeten wijken voor het Lockerbie-proces.

De beveiliging van het kamp is geen probleem. De ondergrondse bunkers van de voormalige basis kunnen zelfs de inslag van een atoombom weerstaan en zijn daarom een ideale plek om de twee gedetineerden van categorie A - waarvoor in Schotland de hoogste graad van beveiliging geldt - te huisvesten. ,,Het verblijf van de twee gevangenen is bestand tegen een aanval met chemische en nucleaire wapens'', bevestigt een woordvoerder van de Schotse justitie lachend.

Op 18 september van het vorig jaar sloten Nederland en het Verenigd Koninkrijk een zogenaamde zetelovereenkomst waarmee de soevereiniteit van het kamp voor de duur van het proces werd overgedragen aan het Verenigd Koninkrijk. Kamp Zeist werd daarmee een stukje Schotland in Nederland. Dat had een aantal vreemde gevolgen, stelt R. Boekhoven, de burgemeester van Zeist. ,,De gasleidingen naar het kamp liepen ineens naar het buitenland. Daar moet je wel de contracten even over nalopen.''

De eerste maanden was er nog weinig van het aanstaande proces te merken. ,,Nu gaat het door, dachten we soms, maar dan werd alles toch weer uitgesteld.''

Sinds de Libische leider Gadaffi enkele weken geleden beloofde de twee verdachten vóór 6 april uit te leveren, is de organisatie in en rond het kamp echter in een stroomversnelling gekomen. Britse en Amerikaanse nabestaanden die het proces willen volgen, informeerden bij de gemeente over eventuele huisvesting. Voor hen is inmiddels het Lockerbie Information Point geopend in het VVV-kantoor van de gemeente.

Wat zich binnen Kamp Zeist afspeelt is een zaak van de Schotten. Afgelopen vrijdag werden ongeveer 100 man Schotse politie en bewakingspersoneel ingevlogen om alles in gereedheid te brengen. Gedurende de geschatte twee jaar dat het proces met hoger beroep zou gaan duren, zal het aantal Schotten nog flink oplopen. Schattingen over het aantal rechters, officieren van justitie, tolken, technici, administratief en medisch personeel dat op de basis werkzaam zal zijn, variëren van enkele honderden tot ruim duizend.