Gidsland

Hoe ging het vroeger? In 1956 maakten Frankrijk en Engeland zich op om het Suezkanaal te bezetten, dat een paar maanden eerder was genationaliseerd door de Egyptische president Nasser, die toen de schurk van het jaar was. De actie was maandenlang voorbereid. Op 5 november gingen de eerste Franse en Engelse troepen in Egypte aan land.

Dezelfde dag nog schreef de eerste minister van de Sovjet-Unie Boelganin een brief aan de Britse en Franse premiers waarin hij hun verzocht na te denken over een situatie waarin hun eigen landen het slachtoffer van agressie zouden zijn. Fijntjes wees Boelganin er op dat er landen in de wereld waren die voor zo'n agressie geen expeditieleger nodig hadden, maar het met raketten af zouden kunnen. Wilden de Britse en Franse premiers er wel rekening mee houden dat hun veldtocht het begin van een Derde Wereldoorlog kon zijn?

De Brit en de Fransman beraadden zich kort en de volgende dag staakten ze hun militaire actie. Het had er zeker mee te maken dat de Amerikanen ook erg tegen hun avontuur gekant waren. Het lag niet alleen aan het dreigement van Boelganin, al lijkt het er op dat dat wel geholpen heeft.

Hoe zou het nu gaan? Je kan er niet aan ontkomen om je af te vragen wat er zou gebeuren als de Russen nog eens met zo'n dreigement zouden komen.

Ze lezen Westerse kranten dus ze hebben gezien dat de gezaghebbende commentator J.L. Heldring Nederland tot gidsland heeft uitgeroepen, omdat de NAVO met betrekking tot Kosovo het voorbeeld volgt dat Nederland in Srebrenica gaf. Voorwaar, hier werd een groot woord gelaten uitgesproken.

Zo nauwkeurig lezen de Russen onze kranten nu ook weer niet, dus ze zien over het hoofd dat Heldring bij de Nederlanders nu juist een gebrek aan daadkracht constateerde en een geringe bereidheid om gevaar te lopen. De Russen houden het simpel. Als Nederland werkelijk gidsland is voor de NAVO, dan ligt het voor de hand dat het Russische dreigement nu op Den Haag gericht zal zijn.

Zou het indruk maken als de Russen dreigden om Den Haag van de kaart te vegen? Natuurlijk niet. Niemand zou er in geloven, omdat het dreigen met zelfmoord zou zijn. Maar dat was het in 1956 eigenlijk ook, en toen had het dreigement wel effect.

Een dreigement uiten met de bedoeling dat het nooit uitgevoerd wordt. Dan in de situatie komen dat het dreigement wel uitgevoerd moet worden om het laatste restje van de Russische geloofwaardigheid te behouden. De landen van de NAVO moeten daar wel begrip voor hebben. Zouden ze op hun beurt de ladder van de escalatie naar de nucleaire apocalyps nog een trede hoger beklimmen? Ook dat zou zelfmoord zijn. Een wijs Amerikaans president zal het verlies van Den Haag opvatten als een zoenoffer dat tot een beëindiging van de vijandelijkheden kan leiden.

Zo waren de gedachtespelletjes die in de tijd van de Koude Oorlog gespeeld werden. Het waren volleerde pokeraars, de planners van de strategische denktanks. We dachten dat die spelletjes iets van het verleden waren.

Premier Kok legde op de televisie uit waarom de actie van de NAVO onvermijdelijk was en zei over Miloševic: ,,Die man heeft iedereen geschoffeerd.'' Vervolgens leek het of hij bedacht dat hij iets verkeerds had gezegd, omdat het schofferen van Westerse leiders niet voldoende grond voor een oorlog is. Om het goed te maken voegde hij er snel aan toe: ,,Vooral de mensen die er het meest onder lijden'', maar dat had hij in eerste instantie niet bedoeld.

Met wat hij wel had bedoeld leken we even verplaatst naar een ver verleden, naar de tijd van een drama van Shakespeare waarin koningen `Engeland' of `Frankrijk' genoemd werden, omdat het land en de koning samenvielen. En inderdaad, zo ver weg is dat verleden niet, want in de verslagen over de oorlog is het vaak alsof er geen landen worden aangevallen die Servië of Montenegro heten, maar een land dat Miloševic heet.

De Engelsen en de Nederlanders steunden de oorlog in het begin het meest. Natuurlijk de Engelsen, die vinden het leuk, de landkaartjes met de pijlen die de verwachte troepenbewegingen aangeven, de gedetailleerde tekeningen van mijnenvelden, symbolisch weergegeven door doodskoppen, en van tanks en vliegtuigen, de pokerterminologie van het `verhogen van de inzet', de spannende verwachting van luchtaanvallen van `ongeëvenaarde woestheid'. Zo zijn wij niet, bij ons moet het komen doordat werkelijkheid maar moeilijk doordringt.

De vertegenwoordigster van GroenLinks in de Kamer, in gewetensnood worstelend om een oordeel te vellen over de luchtoorlog en tenslotte haar toestemming gevend op voorwaarde dat er na de luchtoorlog een grondoorlog zou komen. Als het was om te laten zien dat GroenLinks een nette regeringspartij zou kunnen zijn, zou die voorwaarde van de grondoorlog niet nodig zijn geweest. Die moet uit idealisme zijn voortgekomen. Velen keken er vreemd van op. Viva la muerte! als nieuwe strijdkreet van GroenLinks, dat verwacht je niet. Maar misschien was het toch niet zo vreemd, omdat een idealist, als hij eenmaal ten oorlog trekt, in feite geen remmingen meer kan kennen. Hoe zouden er beperkingen mogen zijn in de strijd tegen het Kwaad? En logisch was het dan ook dat juist GroenLinks in Etten-Leur probeerde om te televisiezender van Belgrado van de kabel te halen, want wie voor het Goede strijdt kan de Leugen niet verdragen.

Nu komen de hulpacties op gang. Hoe heette die Japanse film ook al weer, van Kurosawa geloof ik. Over een stokvechter die zijn tegenstanders de botten breekt. De stokvechter is ook arts en in de pauzes tussen de gevechten spalkt en verbindt hij zijn slachtoffers.

De Europese regeringen zijn weer op terrein dat hun vertrouwd is. Fondsen vinden voor humanitaire hulp. Quota's van vluchtelingen vaststellen om de lasten eerlijk over de partners te verdelen. Discussies over de vraag of opvang in de eigen regio het beste is. Ze zijn er vast beter in dan in oorlog voeren.