Deuntjesmaker

Lionel Bart, vooral befaamd als librettist en componist van de musical Oliver!, is zaterdag op 68-jarige leeftijd overleden. Hij was al geruime tijd ziek. Naast zijn musicals schreef hij ook losse nummers, zoals de Cliff Richard-hit Living doll (1959) en het titellied voor de James Bond-film From Russia with love (1964).

Bart werd in Londen geboren in het Oostenrijks-joodse immigrantengezin Begleiter. Zijn vader was kleermaker. Zelf begon hij als decorschilder in het theater. Eind jaren vijftig werd hij wasbordspeler in de groep van de rock-zanger Tommy Steele, voor wie hij ook zijn eerste liedjes schreef. Daarna vroeg de toneelleidster Joan Littlewood hem om nummers voor de door haar te produceren show Fings ain't wot they used to be, een muzikale ode aan de cockney-wijk van Londen. In die sfeer voelde Bart zich het meest thuis.

Zijn beste en meest succesvolle werk, de musical-versie van Oliver Twist van Dickens, ging in 1960 in Londen in première en kreeg 2618 voorstellingen. Bart maakte van Oliver! één groot feest, met aanstekelijke nummers als Food, glorious food, Pick a pocket or two en Consider yourself en de meeslepende ballade As long as he needs me. Ellen Waller prees in het Algemeen Handelsblad ,,zijn gevoelig joods jongenshart, zijn muzikaal raffinement dat nooit onbescheiden wordt, zijn flair als showman.''

Oliver! werd ook op Broadway een kassucces, gevolgd door de verfilming van Carol Reed die zes Oscars opleverde, maar in Nederland was de show, in 1963 met Johnny Kraaykamp in de hoofdrol, een flop. Intussen schreef Bart in hoog tempo nieuwe musicals (Blitz!, Maggie May en Twang!!) die echter geen van alle zijn eerste hit konden evenaren. Om de productie van Twang!! mogelijk te maken, verkocht hij zelfs zijn rechten op Oliver! Toen de show vervolgens mislukte, ging hij failliet en eisten ook drank en drugs hun tol.

Pas in de jaren tachtig krabbelde Bart er weer enigszins bovenop. Hij maakte nog mee dat Living doll, ooit op een zondagochtend in zes minuten bedacht, een hit werd in een nieuwe versie van Cliff Richard met de komiekengroep The Young Ones, en dat Oliver! vanaf 1993 in Londen opnieuw met groot succes werd gespeeld. Hoewel hij de rechten kwijt was, ontving hij van de producent een percentage van de winst. Dit najaar produceert Joop van den Ende een nieuwe Nederlandse versie, met Willem Nijholt en Arjan Ederveen beurtelings in de hoofdrol als de vrekkige Fagin.

Lionel Bart las of schreef geen noot. Hij zong zijn liedjes voor, het ritme meetikkend met één vinger, en schudde de melodietjes uit zijn mouw alsof hij ze zijn leven lang bij zich had gedragen. ,,Ik ben geen componist,'' zei hij, ,,ik maak deuntjes en zing ze.''