Verzoening

De dubbelrondige vierkamp die in 1979 in Waddinxveen werd gespeeld had een betekenis die boven het schaken uitsteeg. Behalve wereldkampioen Karpov speelden daar de Tsjechen Hort en Kavalek en de uit Rusland naar Nederland geëmigreerde Genna Sosonko. Kavalek had zijn land in 1968 verlaten, Hort woonde toen nog in Praag. Tegen mensen als Kavalek en Sosonko hadden de Sovjet-schakers lange tijd niet willen spelen. Dit was het toernooi van de verzoening.

Er waren hoge gasten bij de opening. Er was Dries van Agt die tegen Sosonko zei: `Hou je haaks', een uitdrukking die Sosonko nog niet kende. Er was de Russische ambassadeur, die hem aanmoedigde met de woorden: `Doe je best, Leningrader', wat heel bijzonder was, omdat de ambassadeur daarmee aangaf dat Sosonko niet meer een verrader van moedertje vaderland was, maar nog steeds bij de familie hoorde. En er was een echte prins, tegen wie Sosonko een partijtje speelde om het toernooi officieel te openen.

Wit Sosonko-zwart Prins Bernhard

1. e2-e4 c7-b6 Daar keek Sosonko van op. Hij besefte dat hij nu niet een gewone zet als 2. d4 kon doen, maar een zet als die van de Prins, uit het centrum weg en met verzwakking van de pionnenstelling, stuitte hem tegen de borst. Het compromis waarvoor hij koos was 2. a2-b3 Zwart kwam nu met een nieuwe verrassing: 2...f7xe4 en na het uitvoeren van deze zet zei de Prins: ,,Mijnheer Sosonko, u heeft waarschijnlijk al begrepen dat ik niet zo'n erg sterke schaker ben. Ik bied u remise aan.'' Wat uiteraard aangenomen werd.

Sindsdien zeiden we, als we Sosonko sterkte wensten aan het begin van een partij: ,,Hou je haaks, Leningrader!'' En Sosonko zelf zei altijd, als hem gevraagd werd of hij ooit nog eens de Sovjet-Unie zou bezoeken, dat het zou gebeuren als Leningrad weer St. Petersburg heette. Hij bedoelde: nooit.

Sinds Leningrad inderdaad weer St. Petersburg heet is Sosonko een vaak gevraagde gast bij toernooien die daar gespeeld worden en vorige week pakte hij de koffer om weer eens naar zijn geboortestad af te reizen. Er werd een match gespeeld tussen twee andere voormalige Leningraders, Viktor Kortchnoi, nu een Zwitser, en Boris Spassky, nu een Fransman.

Ook dit kan een verzoeningswedstrijd worden genoemd. De laatste match die ze gespeeld hadden was de finale van de kandidatenmatches in Belgrado in 1977. Kortchnoi deed daar iets wat Spassky niet beviel. Wat precies, is nooit duidelijk geworden, misschien was het alleen maar dat Kortchnoi in het begin teveel partijen won. Spassky sloeg terug door zijn zetten niet meer op het podium aan het bord te bedenken, maar in een rustkamertje achter de coulissen. Alleen om zijn zet uit te voeren verscheen hij even op het toneel, en dan trok hij zich weer terug. Kortchnoi klaagde dat hij het gevoel had dat hij speelde tegen een simultaanschaker, die even aan zijn bord kwam om zijn zet te doen en dan weer verdween. In deze fase won Spassky een paar partijen achter elkaar.

Kortchnoi verweerde zich door het gedrag van Spassky na te doen. De verbaasde toeschouwers keken urenlang naar een leeg toneel waarop slechts af en toe iemand verscheen om een zet te doen, als een trompetter van een oud klokkenspel die op vaste uren even uit zijn huisje komt.

In een latere partij intensiveerde Spassky de strijd door een duikersbril op te zetten. Kortchnoi won de match en bij de slotmaaltijd trof een Nederlandse bezoeker Spassky alleen aan een tafeltje, somber mompelend: ,,De schoften, de schurken.'' Spassky zei dat hij een boek zou schrijven over wat er tijdens die match gebeurd was en hij schijnt daar inderdaad aan begonnen te zijn, maar het is nooit verschenen.

Maar zie hoe de tijd de bitterste wonden heelt. Deze week speelden de oude rivalen ter gelegenheid van het 275-jarig bestaan van de universiteit van St. Petersburg een vrienschappelijke match van tien partijen. De bedenktijd was een uur voor de hele partij. Kortchnoi won ook deze match, met 6-4.

Wit Kortchnoi-zwart Spassky, zesde partij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. f2-f3 d7-d5 4. c4xd5 Pf6xd5 5. e2-e4 Pd5-b6 6. Pb1-c3 Lf8-g7 7. Lc1-e3 0-0 8. f3-f4 De oude zet. Kramnik deed vorig jaar in de match tegen Shirov 8. Dd2. Spassky begon nu te denken. 8...c7-c6 9. Pg1-f3 Lc8-e6 10. Dd1-c2 Pb8-d7 11. Lf1-e2 Le6-c4 12. g2-g4 e7-e6 13. h2-h4 Dd8-e7 14. h4-h5

Niet alledaags, zo'n indrukwekkend breed front. 14...c6-c5 15. e4-e5 Tf8-c8 16. h5xg6 h7xg6 17. d4xc5 Pd7xc5 18. Le3-d4 Lc4-d5 19. Ta1-d1 Tc8-d8 Volgens Chalifman had zwart met 19...Pe4 20. Pxd5 exd5 tegenspel moeten zoeken. 20. Pc3xd5 Td8xd5 21. Ke1-f2 Meteen 21. f5 was ook heel sterk. 21...Ta8-c8 22. Dc2-b1 Tc8-d8 23. b2-b3 Pc5-a6 24. Db1-e4 Pa6-b4 25. f4-f5 e6xf5 26. g4xf5 g6xf5 27. De4xf5 Td5xd4 28. Td1-g1 Een mooie slotzet. Zwart gaf op.

Met de volgende opwindende partij nam Kortchnoi een beslissende voorsprong van 5-3.

Wit Kortchnoi-zwart Spassky, achtste partij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 c7-c5 3. d4-d5 b7-b5 Spassky stond een punt achter, hij speelt daarom scherp. 4. c4xb5 a7-a6 5. b5xa6 g7-g6 6. Pb1-c3 Lc8xa6 7. e2-e4 La6xf1 8. Ke1xf1 d7-d6 9. Pg1-f3 Lf8-g7 10. g2-g3 0-0 11. Kf1-g2 Pb8-d7 12. h2-h3 Ta8-a6 13. Th1-e1 Dd8-a8 14. Lc1-g5 h7-h6 15. Lg5-d2 e7-e6 16. d5xe6 f7xe6 17. Dd1-c2 g6-g5 18. a2-a4 g5-g4 Commentator Chalifman had zelf in drie partijen 18...d5 gedaan. 19. h3xg4 Pf6xg4 20. Ld2-f4 d6-d5 21. Pc3-b5 Het begin van onberekenbare complicaties. 21...e6-e5 22. Pb5-c7 Da8-a7 23. Pc7xa6 e5xf4 24. e4xd5 Na 24. Dd3 volgt 24...c4 25. Dxd5 Tf7 en f2 hangt. 24...Da7xa6 25. Te1-e6 Da6-b7 26. Te6-e7 f4xg3 Een merkwaardige stelling waarin beide spelers sterke koningsaanval hebben. 27. Dc2-g6 Db7xb2 28. Ta1-a2 Weer het scherpst, 28. Dxg4 was ook mogelijk. 28...Pg4-e3+ 29. Kg2-h3 g3xf2 30. Ta2xb2

30...f2-f1D+ Wie had dat in tijdnood niet gedaan, een dame halen met schaak? Maar het is de beslissende fout. De commentatoren Svidler en Chalifman lieten zien dat zwart met 30...Txf3+ 31. Kh2 Th3+ 32. Kxh3 f1D+ 33. Kh2 Df4+ remise door eeuwig schaak zou maken. 31. Kh3-h2 Pe3-f5 33. Tb2-g2 Nu staat wit gewonnen. 32...Df1xg2+ 33. Kh2xg2 Pf5xe7 34. Dg6-e6+ Tf8-f7 35. De6xd7 Pe7-f5 36. Dd7-c8+ Lg7-f8 37. Pf3-e5 Tf7-g7+ 38. Kg2-h3 Pf5-d6 39. Dc8-e6+ Kg8-h7 40. Pe5-d7 Lf8-e7 41. Pd7xc5 Zwart gaf op.