OPENBAAR KATHOLIEK

Alle middelbare scholen in Deventer willen fuseren tot één algemeen-bijzondere school, onder bestuur van een katholieke stichting. De tegenstanders slijpen hun messen.

ENIGE TIJD GELEDEN moest rector Jan Schoppen van het openbare Alexander Hegius Lyceum te Deventer door een zure appel heen bijten. Hij ging een bezoekje brengen aan Hengelo. Daar zetelt het bestuur van de rooms-katholieke Stichting Carmelcollege, een stichting die twintig scholen voor voortgezet onderwijs bestuurt. Schoppen - `ik ben atheïst en hoop dat te blijven ook' - meldde zich aan de poort van de karmelieten vanwege de vergevorderde plannen van zijn school om per 1 augustus 2000 te fuseren met het katholieke Geert Groote College, een school die nu al wordt bestuurd door de katholieke stichting. Ook de protestants-christelijke scholengemeenschap Revius doet mee.

De drie Deventer scholen willen één brede scholengemeenschap worden met een algemeen-bijzondere signatuur, de enige school in Deventer. En overeengekomen is dat de nieuwe school bestuurlijk onder de hoede zal komen van de katholieke stichting. Die appel blijkt heel wat minder zuur dan gevreesd, zo meent Schoppen. ``Ze vallen reuze mee.'' Maar veel mensen in Deventer denken daar heel anders over. Men vreest een teloorgang van het openbaar voortgezet onderwijs.

De fusie moet de slepende problemen van het Deventer voortgezet onderwijs oplossen: leegloop van het vbo, onevenwichtige spreiding van allochtone leerlingen, huisvestingsproblemen en de aanstaande invoering van de Tweede Fase die op twee van de drie scholen niet volwaardig kan worden aangeboden. In opdracht van de provincie heeft het Katholiek Pedagogisch Centrum (KPC Kennismanagement) onderzoek verricht naar een mogelijk nieuwe educatieve infrastructuur in Deventer. In het eindrapport Nu de wegen samenkomen spreekt KPC over `een integrale aanpak' van de problemen. Bedoeld wordt: een fusie van de drie scholen, hoewel KPC aangeeft dat `deze aanpak niet alleen maar voordelen heeft'.

zingeving

De fusie op zich geeft al reden tot protest. Er ontstaat een onderwijsmoloch van vijfduizend leerlingen, ouders hebben geen keus meer, de concurrentie verdwijnt, de werksituatie voor personeelsleden verandert en de verschillende schoolculturen komen onder druk te staan, zeggen zowel de tegenstanders als het KPC. Maar de tegenstanders zijn nòg bozer geworden doordat de drie schooldirecties met de katholieke Twentse stichting Carmelcollege in zee willen gaan. Deze stichting heeft al laten weten `zingeving' en `zingevingsvraagstukken' verplicht te willen stellen voor alle leerlingen. Sinds twee maanden besteedt het Deventer Dagblad bijna iedere dag aandacht aan de kwestie en betrokken leraren en ouders organiseren een gestage stroom van actievergaderingen.

``Wij zijn heus geen missionarissen die leerlingen willen bekeren tot welke levensbeschouwing dan ook. We proberen hen wèl te laten nadenken over zin en zingevingsvraagstukken'', zegt Romain Rijk, rector van het Geert Groote College. ``Levensbeschouwelijk onderwijs is niet godsdienstig onderwijs vanuit één bepaalde richting.'' Collega Fred Kulik van het Revius voegt daaraan toe: ``Zingevingsvraagstukken gaan over kennis van het geestelijk leven. De hele discussie over normen en waarden op scholen past daar juist fantastisch in.'' Schoppen: ``Een van de aandachtspunten zou de confrontatie met de multiculturele samenleving kunnen zijn. Prima, meenemen.'' Rijk: ``Het wordt geen kleurloze school, maar een kleurrijke school, dat is de opzet, positief-pluriform.''

Was het openbaar onderwijs tot voor kort principieel een publiekrechterlijke zaak, waarbij het bevoegd gezag bij de gemeente lag, sinds 1 februari 1997 is het ook mogelijk een openbare school te laten besturen door een privaat-rechterlijke instantie, zoals een stichting, waarbij het bestuur wel mede moet worden benoemd door de gemeenteraad. Deze nieuwe constructie resulteert veelal in een zogeheten algemeen-bijzondere school, die niet is gekoppeld aan één denominatie, maar elke richting `bedient'. Onderwijs op (bestuurlijke) afstand, dat is de trend. Schoppen: ``Naarmate de lokale overheid meer taken krijgt - gebouwenproblematiek, geïntegreerd achterstandsonderwijs - zie je overal dat gemeenten hun rol als bevoegd gezag gaan afstoten. Verzelfstandiging, dus. Die trend zetten wij gewoon door.'' De problemen in Deventer zijn dan ook niet zozeer bijzonder door de fusie, maar meer doordat het schoolbestuur katholiek is en niet openbaar, ook al heeft de Stichting Carmelcollege haar statuten moeten aanpassen. De gemeenteraad kon daardoor op 22 maart met overgrote meerderheid instemmen met een formeel fusieonderzoek.

Maar ook de gewijzigde statuten van de stichting joeg veel ouders, docenten en principiële voorstanders van het openbaar onderwijs in de hoogste boom. ``De Stichting Carmelcollege stelt zich ten doel de behartiging en instandhouding van alle vormen van voortgezet onderwijs, op basis van waarden uit de Joods-Christelijke traditie, aangereikt door de katholieke geloofsgemeenschap van waaruit de Stichting door de Orde der Karmelieten is opgericht'', aldus de meest gewraakte passage. ``Degene die beweert op basis van deze grondslag openbaar onderwijs aan te kunnen bieden, verklaar ik voor gek'', zegt Roel Groenink, docent Klassiek Talen aan het Alexander Hegius. Groenink en zijn medestanders beroepen zich op artikel 23 van de grondwet, waarbij is bepaald dat elke gemeente moet zorgen voor voldoende openbaar onderwijs. Een schoolbestuur dat opereert onder een statuut zoals geformuleerd door de Stichting Carmelcollege, meent Groenink, biedt in feite katholiek onderwijs aan. Overigens vermeldt het grondwetsartikel ook dat van de wet kan worden afgeweken `mits tot het ontvangen van zodanig onderwijs gelegenheid wordt gegeven'. De Vereniging voor Openbaar Onderwijs (VOO) schrijft in een brief aan de gemeenteraad `zeer verontrust' te zijn `door de voorgenomen omzetting van openbaar naar algemeen-bijzonder onderwijs, onder de vlag van een rooms-katholiek schoolbestuur'.

Onzin, zeggen de drie rectoren, de Stichting Carmelcollege en onderwijswethouder A.S. Scholten (VVD). ``Ik begrijp de bezwaren vanuit historisch perspectief'', zegt Scholten, ``maar het gaat erom, hoe het in de praktijk werkt, dat is de realiteit.'' Andere voorstanders laten zich in vergelijkbare bewoordingen uit. ``Algemene toegankelijkheid. non-discriminatie en eerbiediging van ieder's levensovertuiging. Die criteria blijven overeind en dat is mijn maatstaf'', zegt Schoppen. Deze zogeheten materiële aspecten zijn volgens de voorstanders tegenwoordig veel belangrijker dan de formele eis van door de overheid bestuurd openbaar onderwijs. Schoppen: ``Ouders zeggen nooit `ik wil een gemeenteschool', maar letten tegenwoordig op zaken als kwaliteit, eerbied voor de levensovertuiging en neutraliteit. De nieuwe school komt daaraan tegemoet. Bovendien zal het bestuur van de nieuwe school zich aan moeten sluiten bij de Vereniging van Openbare Scholen/Algemene Besturen Bond, anders gaat het feest wat mij betreft niet door.''

inkleuring

Wanneer de fusie er komt, moet de gemeente rekening houden met een bodemprocedure, aangespannen door een vader wiens dochter in augustus naar het voortgezet onderwijs gaat. R.W. van Zuilen eist voor zijn kind principieel openbaar onderwijs. ``Het belang van een niet-confessionele inkleuring van het onderwijs, wordt op deze manier onvoldoende onderkend. Confessioneel onderwijs wordt vaak gekenmerkt door de impliciete overdracht van confessionele waarden en normen. Openbaar onderwijs garandeert dat dat niet gebeurt'', aldus Van Zuilen.

Waarom zoekt de nieuwe fusieschool eigenlijk onderdak bij een bestaande katholieke stichting, waarom niet gewoon verder gegaan met een nieuwe, openbare stichting? Wethouder Scholten: ``Er ontstaat dan een zogeheten `eenpitter', een stichting die maar één school onder zich heeft, waardoor een aantal zaken minder goed geregeld kunnen worden dan bij een groot schoolbestuur.' Het gaat om zaken als personeelsmobiliteit en financiele stabiliteit. Rector Rijk van het Geert Groote: ``Daardoor is Carmel het uitgelezen bestuur. Het heeft twintig scholen onder zich en we praten dus over een bestuur, dat in staat zal zijn financiële risico's af te dichten.''

En de Stichting Carmelcollege transformeren tot een openbare stichting? ``Wij kunnen toch niet onze hele stichting afmeten aan de situatie in Deventer'', vraagt voorzitter A.J. Kamer van de katholieke stichting zich hardop af. ``En onze hele voorgeschiedenis, alles wat we denken en voelen, opzij zetten? Nee, dat is het paard achter de wagen spannen.''

Ondertussen blijven de gemoederen in Deventer verhit. En de zaak heeft nu ook Den Haag bereikt. Tweede Kamerlid S. Dijksma (PvdA), lid van de vaste kamercommissie voor onderwijs, wordt overspoeld door in Deventer afgestempelde brieven en maakt zich zorgen. ``Mij is onvoldoende duidelijk dat het openbaar voortgezet onderwijs in Deventer overeind blijft.'' Dijksma gaat half april persoonlijk naar Deventer. ``Daar moet men mij dan maar overtuigen.''

De Onderwijsraad, het belangrijkste adviesorgaan van de regering inzake onderwijs, onthoudt zich voorlopig van commentaar en zal volgens voorzitter Leune pas een oordeel vellen als het probleem aan de raad wordt voorgelegd, wat hij niet uitsluit. De Deventer' bestuurders zijn er echter van overtuigd dat de fusie, onder een katholiek bestuur, doorgaat. Schoppen: ``Al zou het hele bestuur van Carmel uit karmelieten bestaan onder leiding van de bisschop, dan nog zou het mij geen klap uitmaken, want statutair is het goed afgedicht.''