Kerende conjunctuur zet CAO-overleg onder druk

FNV-voorman Lodewijk de Waal maakt zich ernstig zorgen over het lopende CAO-seizoen. Stagnerend overleg in de bouw, bij banken, gemeenteambtenaren en Hoogovens stemmen hem niet vrolijk. Hij vreest dat de recente stakingen en manifestaties van politie en leraren voorboden waren van grotere acties.

,,Het huidige CAO-seizoen toont een vervelender beeld dan in andere jaren'', zegt FNV-voorzitter Lodewijk de Waal. ,,Ik houd er serieus rekening mee dat de recente acties bij politie en onderwijs slechts de voorboden waren van grotere acties die nog voor ons liggen.'' Het is duidelijk: voor de voorman van Nederlands grootste vakcentrale is het huidige CAO-seizoen nog lang niet over.

,,De werkgevers in het bankwezen stellen zich ondanks de fraaie resultaten van het afgelopen jaar bijzonder star op'', zegt De Waal en hij hekelt hun lage loonbod ondanks fraaie winsten. In de bouwsector, waar nog volop wordt getwist over lonen, arbeidsomstandigheden en scholing, is de situatie zijns inziens helemaal zorgelijk. ,,Het slepende geschil in deze sector is ronduit bizar'', aldus De Waal. ,,Eerst wilden de werkgevers eigenlijk niet onderhandelen, toen gingen ze onderling ruzie maken over de samenstelling van hun eigen delegatie, toen vonden ze dat er te veel onderwerpen op de agenda stonden, en nu weigeren ze een serieus eindbod te doen. Intussen loopt de bouw als een lier.'' De FNV-voorzitter noemt deze situatie `bijzonder brandbaar'. ,,Op 16 april loopt ons ultimatum aan de bouwwerkgevers af en de vlam slaat dan gemakkelijk in de pan. Vergeet niet dat wij daar nog maar vier jaar geleden met 30.000 mensen vijf weken hebben gestaakt, de grootste actie sinds 1945.''

Ook het stagnerende overleg tussen minister Peper en de gemeenteambtenaren over verhoging van loon en verlaging van werkdruk bevalt De Waal matig. ,,Wij hebben de indruk dat Peper een dubbele agenda heeft, dat hij na z'n moeizame overleg met de politiebonden alsnog wil aantonen dat hij goed kan onderhandelen. Zoiets is gevaarlijk. Er worden acties voorbereid.''

Dat het CAO-overleg bij Hoogovens over met name loon, werkdruk en ouderen ook stagneert, wat al heeft geleid tot boze manifestaties, wekt bij Lodewijk de Waal zelfs `grote verbazing'. ,,Wij staan bij dat bedrijf als bonden buitengewoon sterk'', verzekert hij. ,,Daarom lijkt het mij van de Hoogovensdirectie bijzonder onverstandig om met ons ruzie te gaan maken.''

Hoe komt het dat het huidige CAO-seizoen zoals u zegt `vervelender' verloopt dan in voorgaande jaren?

,,Allereerst hebben we te maken met een kerend economisch tij en dat pleegt op loongebied meer spanningen te geven. Blankert (voorzitter werkgeverskoepel VNO-NCW, red.) overreageerde daar eind vorig jaar op door een maximale loonsstijging van 2 procent te dicteren. Daar kun je de schouders over ophalen, maar zoiets heeft wel degelijk invloed op decentraal niveau. De partijen groeven zich daardoor meer in dan nodig was en dat heeft een slechte invloed op het overlegklimaat.

,,Een tweede element is dat wij bij CAO-overleg steeds vaker strijden om de tijd. Daarbij moet je niet denken aan zoiets als een collectieve arbeidstijdverkorting maar aan meer zeggenschap voor individuele werknemers over de invulling van hun werkroosters, over overwerk, over hun werktijden. Dat wordt voor de mensen steeds belangrijker, zeker nu er steeds meer twee- of anderhalfverdieners komen. Die willen elkaar ook wel eens ergens anders dan op de trap tegenkomen. Juist op dat punt blijken werkgevers bijzonder conservatief. Dus zie je dat gevecht overal oplaaien.''

Als u vorig jaar had geweten dat de economische teruggang beperkt zou blijven, had u dan als FNV een hogere globale looneis dan 3,5 procent gesteld?

,,Nee. Wij baseren ons heel sterk op de cijfers van het afgelopen jaar. Daar krijgen we lof voor. Wij geven geen geld uit dat we niet verdiend hebben. Nu het CAO-seizoen voor de helft gepasseerd is, zie je dat wij, afhankelijk van de situatie in de diverse bedrijven en sectoren, uitkomen op loonsverhogingen tussen de 2,5 en de 3,5 procent. Dat zijn volstrekt verantwoorde uitkomsten. Ik denk dat we bij het eind van dit seizoen uitkomen op een gemiddelde verhoging van tegen de 3 procent.''

Komen de niet-materiële eisen, zoals bestrijding van werkdruk en bevordering van scholing en employability, er dit jaar niet bekaaid af?

,,Dat lijkt misschien zo, maar ik wil onze evaluatie in juli afwachten. Vast staat dat er in veel afgesloten CAO's meer akkoorden op deze terreinen voorkomen dan uit de publiciteit blijkt. Zulke onderdelen komen blijkbaar niet door de filter van de nieuwsgaring. Als je nauwkeuriger kijkt, zie je dat er niet alleen op het loonfront vooruitgang wordt geboekt.''

Steeds meer bedrijven willen een CAO à la carte, toegesneden op individuele wensen. Wat is uw oordeel?

,,Wij streven in principe ook naar meer mogelijkheden en keuzen voor individuele werknemers. Maar wij verzetten ons tegen het verkopen door werknemers van adv-dagen en andere vrije tijd aan het bedrijf. Wij streven collectieve doelen na, zoals het scheppen van werkgelegenheid. Dat gebeurt onder meer door arbeidsduurverkorting. Het verkopen van vrije tijd leidt ertoe dat werkende mensen nog meer gaan werken.''

Hoe steekt de gemiddelde loonverhoging dit seizoen van tegen de 3 procent af tegen de ontwikkelingen in de buurlanden?

,,De Nederlandse metaal kwam vorig maand uit op 3 procent. De Duitse metaal vroeg 6,5 procent en kwam uit op 3,1 procent. Hoewel het verschil tussen vragen en krijgen in Duitsland door een wat andere overlegcultuur dus veel groter is, komen ze daar toch erg dicht bij ons uit. In België is dat niet veel anders.''