Jezus was ook geen macho

Mannendagen. Mannenontbijt. Mannenconferen- ties. Tienduizenden Mannen in Bewe- ging praten over `typische mannen- onderwerpen'.

De orthodoxe vleugel van de protestantse kerk rukt op.

Zaterdagochtend. Acht uur. Nijmegen slaapt nog. In koffiehuis `De Verwondering' zitten 34 mannen, veelal van middelbare leeftijd, dicht opeengepakt. Aan houten tafels. De broodjes en plakjes kaas en ham liggen klaar. De koffiekan staat nog onaangeroerd.

Een van de mannen gaat voor in gebed. ,,We zijn hier bij elkaar om over U te praten. En om van elkaar over U te leren.'' Vierendertig mannenstemmen zingen uit volle borst: ,,Dit is de dag die de Heer ons geeft''. Lied 100 uit de grijze liederenbundel van Mannen in Beweging.

De broodjes gaan rond.

Henk Medema krijgt het woord. ,,Mannenbroeders. Hartstikke leuk om bij jullie te wezen.'' Medema is van het landelijk platform van Mannen in Beweging, een snel groeiende federatie van lokale en regionale christelijke mannengroepen. Een initiatief dat zo'n tien jaar geleden in de geest van de Evangelische Omroep is geboren – empathisch interviewer Henk Binnendijk geldt als een van de grondleggers – en dat inmiddels tientallen mannengroepen telt verspreid over het gehele land, zij het hoofdzakelijk langs de geografische assen van de Bible Belt.

Medema vertelt over ,,het stuk eenheid dat je ervaart als je samen praat, zingt, bidt''. De verdeeldheid tussen de kerken verdwijnt helemaal als je samen van verschillende gezindte het mannenontbijt deelt. ,,De kerk doet er dan helemaal niet toe. Veel belangrijker is het dat je bezig bent met God, met de Here Jezus.''

Mannen in Beweging is de Nederlandse pendant van de succesvolle Amerikaanse mannenbeweging Promise Keepers. Een beweging die in de VS inmiddels miljoenen aanhangers telt en die twee jaar geleden een voorlopig hoogtepunt bereikte met een massale mars op Washington van naar schatting een miljoen christenmannen. Zelf noemen de mannen in beweging zich een reactie op de christelijke vrouwenbeweging.

Kopstukken van de EO hadden met succes in de jaren tachtig vrouwenconferenties geëntameerd. ,,Die sloegen enorm aan. En toen merkten we dat bij mannen het geestelijk aspect wat achterbleef'', vertelt Meine Terwel, docent personeel en organisatie aan de Christelijke Hogeschool Ede en van meet af aan betrokken bij Mannen in Beweging.

Dezelfde EO-kopstukken namen daarop het initiatief voor landelijke mannendagen. Ook die werden een groot succes. En na de landelijke mannenconferentie volgden regionale mannengroepen met regionale bijeenkomsten (inmiddels in zo'n tien regio's). En na de regio's volgden de plaatselijke mannengroepen. Terwel schat dat er nu zo ,,tienduizenden'' mannen deelnemen aan Mannen in Beweging. En de website van Mannen in Beweging ziet een potentieel aan 1,5 miljoen christenmannen.

Docent Ruard Ganzevoort van de Theologische Universiteit Kampen ziet een duidelijk conservatief element in deze opkomende mannenbeweging. ,,Vroeger was de rol van mannen veel duidelijker. De laatste twintig jaar is de positie van de man behoorlijk uitgehold. Dit is een zelfhulpgroep van mannen die beseffen dat het niet eenvoudig is om je positie als man in te nemen in deze samenleving. Ze proberen elkaar te helpen hoe ze als man moeten opereren.''

Ganzevoort, gepromoveerd op geloven in crisissituaties en thans bezig met onderzoek naar geloofsbeleving van mannen die als kind seksueel zijn misbruikt, waarschuwt in het blad Soteria voor de evangelische mannenbeweging zoals Mannen in Beweging. Ganzevoort ziet de mannenbeweging als een conservatieve reactie op het feminisme.

,,Volgens de evangelische mannenbeweging moet de positie van de man gerestaureerd worden'', schrijft hij. ,,Mijn kritiek komt voort uit het feit dat ik er (ondanks de fluwelen verschijningsvorm van zorgzaamheid en verantwoordelijkheid) de verheerlijking van een harnas van macht in zie, die haaks staat op de vrijheid en bevrijding die in het evangelie het centrale motief is.''

Open zijn

De groep Nijmegen van Mannen in Beweging die vanochtend haar maandelijkse ontbijt houdt, komt voor de vierde keer bijeen. Thema van vandaag is `vrienden voor het leven'. Eerder spraken ze over `de man en zijn bezit' en `de vrouwelijke kant van de man'. Ze eten samen, bidden, zingen en discussiëren samen.

Aan het tafeltje bij het raam zit Hans, een van de initiatiefnemers van het ontbijt in De Verwondering. Beige koltrui, smal gezicht, vrouwelijke stem. Adviseur ruimtelijke ordening in Den Haag. Pendelt tussen Nijmegen en de Hofstad omdat zijn vrouw in Nijmegen is blijven werken.

,,Het gaat er om mannen hun verantwoordelijkheid te laten nemen in gezin, kerk en maatschappij'', legt Hans uit. ,,Door met elkaar te praten over typische mannenonderwerpen.'' Zijn buurman Willy, rond en goedlachs gezicht, Duits accent, knikt instemmend.

,,Mijn vrouw vindt het wel een beetje ouderwets'', zegt Willy. ,,Maar ik vind het een goede ontwikkeling dat mannen weer samen bezig zijn.'' Mannen onder elkaar zijn opener. ,,Ik zou niet zo gauw bij een vrouw open zijn, mijn gevoelens delen''.

En, zo constateert Willy tevreden rondkijkend ,,het is ook gewoon een lekker uitje, altijd gezellig''. Hij schenkt zichzelf nog een koffie in. Willy is ploegleider in de fabriek en kan door de ploegendienst niet iedere zondag naar de kerk. Het ontbijt biedt hem de mogelijkheid ,,toch in aanraking te komen met God''. ,,Zo kan ik toch geestelijk groeien.''

Alle mannen aan dit tafeltje zijn van de Kerk van de Nazarener, een Amerikaanse protestants-evangelische kerk die zo'n tien jaar geleden wortel schoot in Nederland. Maar leden van andere kerken doen ook mee aan het ontbijt. Alleen heel weinig katholieken. ,,Die hebben we niet uitgenodigd'', zegt Hans. ,,We zijn nog niet zo lang bezig in Nijmegen'', klinkt het vergoelijkend.

Ook de mannenontbijten die elders in Nederland worden georganiseerd, trekken hoofdzakelijk protestanten. Mannen in Beweging put uit dezelfde achterban als de EO. ,,Uit het Evangelisch Reformatorisch netwerk'', constateert Hyme Stoffels, godsdienstsocioloog aan de VU in Amsterdam.

Stoffels schetst het Evangelisch Reformatorisch netwerk met geoefende nauwkeurigheid: De rechtervleugel van de Nederlands Hervormde Kerk, de rechtervleugel van de Gereformeerde Kerken in Nederland en de rechtervleugel van een aantal kleinere gereformeerde kerkgenootschappen (Christelijke Gereformeerde Kerken, Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), Nederlands Gereformeerde Kerken). Plus nog de rechtervleugel van allerlei meer evangelisch getinte groepen en gemeenten, zoals de pinksterbeweging, de baptisten, de Vergadering van Gelovigen, de Vrije Evangelische Gemeente, het Leger des Heils en de Kerk van de Nazarener.

Dit netwerk blijft in de loop der jaren qua omvang min of meer constant, meent Stoffels: zo'n 800.000 à 900.000 mensen. Maar de aanhangers timmeren meer aan de weg dan vroeger. In de jaren zestig en zeventig waren de linkervleugels van de protestantse kerken toonaangevend. De laatse twee decennia valt er toenemende organisatiedrift te bespeuren aan de rechterzijde, constateert de godsdienstsocioloog. ,,De orthodoxie organiseert zich steeds beter en ontwikkelt steeds meer initiatieven.''

Voorbeelden van nieuw evangelisch-reformatorisch leven zijn Refocafés voor gereformeerde jongeren (om twaalf uur dicht en meisjes in lange broeken zijn niet welkom). Koffie-ochtenden die vrouwen voor hun buurvrouwen organiseren. En openhuisavonden voor jongeren die samen willen zingen en bidden en de Bijbel bestuderen. De mannengroepen van Mannen in Beweging passen volgens de godsdienstsocioloog in deze ,,groeiende organisatiedrift'' van ,,orthodox protestants Nederland''.

Traumatische ervaring

In Koffiehuis de Verwondering begint Hans nu aan de inleiding. Over vrienden voor het leven. Over soul friends - vrienden met wie je de passie van je hart deelt (,,een cadeau van God''). En over mooie en slechte vriendschappen.

Hans leest een aantal passages voor uit de Bijbel. De mannenbroeders lezen aandachtig mee in hun eigen Bijbel. Het Boek Job, I Samuël 18 vers 1 tot en met 4 – over de soul friends David en Jonathan (Jonathan die David lief had als zijn eigen ziel).

Hans zet muziek op. Uit de luidspreker schalt Henk Westbroek: `Vriendschap is een illusie, vriendschap is een droom'. Als hij halverwege het liedje Westbroek wegdraait klinkt teleurstelling in het koffiehuis. ,,Mijn vrouw wordt altijd heel erg boos als ik dat lied zing'', grapt Hans. ,,Daarom zing ik het juist.'' Gelach uit de zaal. ,,Nee Hans, over de man in het huwelijk gaan we het een andere keer hebben.''

Hans vervolgt zijn inleiding. ,,En dan nu naar ons eigen leven. Hoe kijken wij zelf naar vriendschap? Is het een illusie of een geschenk van God?'' Aan de verschillende tafeltjes begint aarzelend het gesprek. Over de vergankelijkheid van vriendschappen. Over echte vriendschap uit de studietijd die later bijna noodgedwongen tot `contact' verwatert. En over geloof en de mogelijkheid en onmogelijkheid van vriendschap.

Een vriend van Frank put geloof uit alle vijf wereldgodsdiensten tegelijk, vertelt Frank. Het is een hele goede vriend. ,,Ik voel me op mijn gemak bij hem.'' Maar toch. Als hij zich niet bekeert wordt het moeilijk. ,,Ik kan voor hem bidden, maar ik kan hem er niet met zijn haren bijslepen.''

De mannen aan dit tafeltje zijn in de dertig, begin veertig, goed opgeleid en hebben goede banen. Hoofd financiële dienst van een gemeente. Formule manager bij Etos. Bouwkundig ingenieur op een adviesbureau. Ze zijn evangelisch of gereformeerd.

Stipt om vijf voor tien wordt de discussie centraal afgerond. Elk tafeltje in De Verwondering doet verslag van de bevindingen. ,,Ik heb zo'n soul friend. Hij heeft alleen een handicap. Hij is geen christen.''

Johan meldt nog op de valreep: ,,Mannen zijn vaak in onderlinge concurrentie. Hier zoeken we met elkaar wat we gemeenschappelijk hebben.''

Een paar mannen blijven achter in De Verwondering om de afwas te doen. De rest keert huiswaarts, naar het gezin. Ze hebben nog een hele zaterdag voor zich met vrouw en kinderen.

Theo, administratief medewerker bij een computerconcern, ringetje in het linkeroor, geeft na het ontbijt, bij hem thuis aan de eettafel, nog enige uitleg. Zijn vrouw schenkt de koffie. Drie van zijn zes dochtertjes spelen in kleurrijke jurkjes op de zelf gemaakte hinkelbaan in de achtertuin van de doorzonwoning. ,,Het gaat bij het mannenontbijt ook om je gevoelens en emoties in bijbels perspectief. Jezus was ook geen macho.''

De protestanten in Nederland kenden van oudsher hun traditionele mannenverenigingen. Krijn de Jong, actief lid van de mannen ontbijtgroep in Urk en lid van het landelijke platform Mannen in Beweging, herinnert zich die verenigingen nog goed. ,,Daar leerde je lezingen houden, bomen, discussiëren, onderwerpen maken.'' Enkele belangrijke christelijke politici komen uit deze traditie voort. Hij noemt Heerma, Aantjes en De Gaay Fortman. ,,Die verenigingen waren vormend voor de maatschappelijke loopbaan'', vertelt De Jong, in het dagelijks leven staflid van Vereniging tot Heil des Volks, onder meer werkzaam onder Amsterdamse prostituees.

De bijeenkomsten van Mannen in Beweging zijn veel meer ,,naar binnen gericht'', legt De Jong uit. ,,Hoe beleef je het. Hoe ga je ermee om. Meer emoties ook.''

Helemaal onderuit

Bij het maandelijkse mannenontbijt in Elst, bij Veenendaal, getuigt John vandaag over zijn bekering tot De Here. En over het leven van een christen in ,,het verschrikkelijke beroep'' van autohandelaar.

De dertig mannen op de zolderverdieping in de bungalow van een van de mannenbroeders luisteren aandachtig. Het is half tien. Het ontbijt zit er bijna op. Tegen de muur van de zolderverdieping hangt de tekst `Buiten Christus is er geen heil'.

Autohandelaar John vertelt hoe zijn vrouw al jaren eerder tot het geloof was gekomen. ,,Ze werd echt door God gegrepen'', zegt hij. ,,Het was op een zondag. Het was thuis. Ze heeft door het huis geschreeuwd, naar God geroepen, geschreeuwd.'' Drie jaar later, op oudejaarsavond, was ook hij aan de beurt. ,,Ik werd zo aangeraakt, helemaal van onderuit. Mijn leven is veranderd. Maar het wordt er niet makkelijker op. Zeker als je een autohandelaar bent.'' Vroeger had John er geen enkel probleem mee een arme drommel ,,een verkeerde'' auto in de maag te splitsen. ,,Maar nu zou ik zo'n auto terugkopen.''

,,Je moet je beroep niet zo onderuit halen John'', roept een van de mannen. ,,Je kunt je in je beroep ook een waar christen tonen.'' Andere mannen vallen hem bij.

Tijdens het kringgebed dat het einde van het mannenontbijt in Elst inluidt, bidden de mannen voor elkaar, ieder voor zijn linkerbuurman. Aad bidt op verzoek van Oswin, die door de verdwijning van Sybine Jansons op pijnlijke wijze is herinnerd aan de dood van zijn eigen zoon. (,,Ik heb de afgelopen weken soms brullend door huis gelopen''.) Wim bidt op verzoek van Henk, voor de liefde binnen en vooral tussen de kerken. Henk bidt op verzoek van Ewald, voor een zangcollega die ernstig ziek is. En Ewald bidt op verzoek van Aad, voor de conferentie van de mannengroep in Veenendaal die over twee weken in de bossen van Lunteren zal worden gehouden.