`Generaal bek dicht' weet het beter

Zodra er bommen vallen verschijnen de generaals buiten dienst in de ontbijtshows. Media en bd-ers hebben elkaar hard nodig. ,,Die mannen moeten hun smoel houden. Ik heb de oorlog meegemaakt.''

Als hij niet af en toe nee zei had hij er een dagtaak aan. C. Homan, generaal-majoor bd der mariniers, gaf zijn mening over het NAVO-ingrijpen rond Kosovo tot nu toe onder meer in Middageditie, Met het Oog op Morgen en het Belgische Ter Zake. H. Satter, luitenant-generaal bd bij de luchtmacht, zat aan bij KRO Ontbijttelevisie, Dingen die gebeuren en VPRO aan de Amstel. Daar trof hij onder meer generaal-majoor bd A.J. van Vuren, dezelfde die onlangs twee dagen achtereen in Middageditie was te zien. ,,De eerste keer met Rob de Wijk van Clingendael en de tweede keer met vredesactivist Mient Jan Faber. Dus het was toch heel anders.''

Generaals buiten dienst, juister gezegd voormalige vlag- en opperofficieren (vlag uit de marine, opper uit de land- en luchtmacht), duiken bij conflicten in den vreemde overal op. Ze zijn er in groten getale. Militairen gaan vroeg uit dienst, bij de marine als ze 50, bij de overige krijgsmachtonderdelen als ze 55 jaar zijn. Ze gaan het bedrijfsleven in, haken aan bij een politieke partij, wijden zich aan golf of doen niets, zoals Satter, bd sinds juni vorig jaar. ,,Je moet niet te snel aan iets nieuws beginnen.'' Homan werkt sinds een half jaar bij Clingendael. Van Vuren, ruim vijf jaar bd, was korte tijd GPD-correspondent in Praag en millenniummanager in Groningen. ,,En als ik helemaal niets te doen heb grijp ik mijn pen en begin vervelende stukjes te schrijven.''

Vooral in tijden van oorlog vormen media en bd-ers een natuurlijk pact. De vele actualiteitenrubrieken kunnen nauwelijks om de bd-ers heen, want actief dienende militairen krijgen meestal geen toestemming hen van informatie te voorzien. Bd-ers zijn blij met de aandacht. ,,Je hebt natuurlijk ook je beroepseer, je wilt best weleens wat meer positieve publiciteit voor Defensie'', zegt Satter. Volgens een medewerker van het Radio 1 Journaal is het geen enkel probleem bd-ers in de uitzending te krijgen. ,,Ze vinden het heel leuk, ze zeggen er vergaderingen voor af. Eén generaal hadden we om zeven uur 's ochtends naar Hilversum laten komen. Na twee uur wachten moest hij naar huis zonder in de uitzending te zijn geweest. De volgende dag zat hij er gewoon weer. Voor de generaals is het natuurlijk ook allemaal heel spannend, die oorlog. Daar zijn ze voor opgeleid.''

De ene bd-er zit dichter bij het vuur dan de andere. Van Vuren heeft nauwelijks contact met andere bd-ers of mensen die nog in actieve dienst zijn. Hij maakt zich geen illusies over de impact van zijn meningen. ,,Als bd-er staat het je vrij om te zeggen wat je wilt. Dat weet men. En omdát je bd-er bent hoeft niemand zich daar iets van aan te trekken.'' H.J.E. van der Kop, commandeur vlieger bd van de Koninklijke Marine, is voorzitter van een `Tafel' van 650 oud-marine-officieren, die maandelijks bijeenkomen in de Haagse sociëteit De Witte. Niet alleen om te mijmeren over het verleden, benadrukt hij. ,,Ik probeer de mensen ook contact te laten houden met wat er nu gebeurt.'' Defensie onderhoudt contact met hem, zegt Van der Kop. ,,Men vraagt mij weleens: Wat denk jij er nou van.''

Soms kruisen bd-ers onderling de degens. Van der Kop schreef onlangs een artikel ,,tegen generaal Van Vuren die allerlei idioterieën verkondigde''. Satter ergerde zich deze week in de Volkskrant aan bd-ers als oud-landmachtbevelhebber Couzy, die zich kritisch uitlaten over de NAVO-acties tegen Servië. ,,Dat is een verkeerd signaal. Er zijn daar mannen en vrouwen in gevaarlijke omstandigheden, die hebben recht op steun.'' Van der Kop is het hartgrondig met hem eens. ,,Ik heb daar reuze de pest aan. Die mannen moeten hun smoel houden. Ik heb de oorlog meegemaakt. Niets is zo demotiverend als wanneer er wordt gezegd: Het heeft geen zin.'' In informeel politiek Den Haag circuleert sinds de kritiek op de NAVO de term 'bek dicht' als betekenis van de afkorting bd.

Het nadeel van bd-ers is dat ze per definitie enigszins achterlopen. Toen Satter nog in actieve dienst was ergerde hij zich hieraan en als bd-er bepleit hij terughoudendheid. ,,Ik vind dat generaals bd zich niet zo op de voorgrond moeten dringen. Veel eerder dan je je realiseert ben je er echt helemaal uit. Dan sla je gewoon de plank mis. Maar ja, men merkt dat natuurlijk niet.''

Defensie wel. Tijdens de Golfoorlog maakte Nova gebruik van verschillende bd-ers om krijgshandelingen in de Iraakse woestijn vanuit de studio in Hilversum te duiden. ,,Toen belde het hoofd voorlichting van Defensie'', vertelt eindredacteur Ed Ribbink. ,,Hij vertelde me dat het ministerie dat niet zo prettig vond. De generaals waren al een tijdje uit dienst, zei hij, en wisten daarom niet meer precies hoe de vork in de steel zat.'' Defensie stelde daarom Nova voor échte generaals in de uitzending het woord te laten doen, als de situatie daarom vroeg.

Dezer dagen geeft generaal-majoor D. Berlijn, directeur operatiën bij de luchtmachtstaf bij Nova tekst en uitleg over de acties van de Nederlandse F16's vanaf vliegbasis Amendola in Italië. ,,Maar voor het algemene strategische en politieke verhaal hebben we Rob de Wijk van Clingendael'', zegt Ribbink. ,,Die kan onafhankelijk van Defensie zijn deskudig oordeel geven en bijvoorbeeld zeggen dat de tactiek van de NAVO niet deugt.'' Maria Henneman, eindredacteur van Netwerk, heeft gekozen voor één `duider' die steeds terugkeert, oud generaal-majoor en vlieger W. Breeschoten. ,,Op tv moet je niet te veel verschillende gezichten laten zien'', zegt Henneman. ,,Dan krijg je allemaal verschillende meningen, dat gaat ten koste van de geloofwaardigheid.''

Van der Kop, buiten dienst ,,sedert 1974'', is tot nu toe niet om zijn mening over Kosovo gevraagd. ,,Jahoor, ik zou dat best willen doen, eventueel.'' Dat hij al heel lang aan de zijlijn staat vindt hij geen enkel bezwaar. ,,Dan geef ik een mening die doodgewoon de mijne is.''