FOSSIELE RAT BLIJKT NAUW VERWANT AAN ZOOGDIERVOOROUDER

De Chinese paleontoloog Ji Qiang heeft, ongeveer 400 km ten noordoosten van Beijing, het complete skelet gevonden van een dier dat, op basis van zijn diverse kenmerken, kan worden beschouwd als direct verwant met de voorouder van alle thans levende zoogdieren (Nature, 25 maart). Het fossiel is ten minste 120 miljoen jaar oud en daarmee bijzonder, want van zoogdieren van meer dan 65 miljoen jaar oud is maar heel weinig fossiel materiaal bewaard gebleven, voornamelijk tanden en wat ribben.

De kenmerken van het skelet, dat ongeveer dezelfde grootte heeft als dat van een hedendaagse rat, maken de vondst opmerkelijk volgens een aantal Amerikaanse paleontologen die het inmiddels hebben gezien. Tim Rowe, van de Universiteit van Texas, noemt het een bizar schepsel (Science, 26 maart), met de voorpoten van een zoogdier en de achterpoten van een reptiel. De tanden zijn die van de triconodonten, een groep raadselachtige vroege zoogdieren die 150 tot 80 miljoen jaar geleden leefden, maar waarvan nauwelijks iets meer bekend is dan enkele fossiele tanden. De schouders lijken op die van de therianen, een vroege tak van levendbarende zoogdieren waaruit zowel de buideldieren als de zoogdieren met een placenta zijn voortgekomen. De kenmerken van het nu gevonden fossiele zoogdier, dat inmiddels Jeholodens jenkinsi is genoemd, wijzen erop dat het dier zeer nauw verwant moet zijn geweest aan de gezamenlijke voorouder van alle nu nog levende zoogdieren.

De verschillen tussen de voor- en achterpoten roepen een paar complexe vragen op met betrekking tot de evolutie van zoogdieren. Bijvoorbeeld: waarom trad de overgang van reptielachtig naar zoogdierachtig kennelijk veel eerder op bij de voorpoten dan bij de achterpoten?

(A.J. van Loon)