De geest van Domela Nieuwenhuis

Elke morgen kijkt de 78-jarige Hinke de Groot-van den Berg uit Tijnje even naar het portret van Domela Nieuwenhuis. Het hangt al zeventig jaar op een ereplaatsje bij haar en haar 99-jarige moeder thuis aan de muur. ,,We zijn er heel wijs mee'', zegt ze in de documentaire `De geast van Domela', die Omrop Fryslân TV zondag uitzendt. Een blik op het portret van de predikant, later socialist en anarchist Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) geeft haar nog steeds steun en inspiratie, vertelt ze. Tachtig jaar na zijn dood blijkt Domela's geest bij sommige oudere Friezen, wier vader of grootvader gegrepen werd door Domela's ideeën, nog springlevend.

Op 1 mei wordt in het vernieuwde Willem van Harenmuseum in Heerenveen een speciaal museum voor Domela ingericht, wat voor programmamaker Geart de Vries van Omrop Fryslân aanleiding was een documentaire te maken. Hij probeerde antwoorden te krijgen op de vraag welk beeld er in Friesland van Domela, honderd jaar na zijn actieve optreden, bestaat.

Er leven nog maar weinig mensen die Domela bewust hebben meegemaakt. De Vries moest daarom op zoek gaan naar mensen die uit de overlevering kunnen vertellen over de verering van vader of opa voor Domela. De 98-jarige Trijntje Hooft-Giesen uit Leeuwarden bijvoorbeeld, herinnert zich hoe haar vader met Domela mee ging naar diens 'meetings'. Op de boerenkar sprak hij het arme werkvolk toe. ,,De heren waren bang voor oproer, maar er gebeurde niks'', vertelt ze. Domela was een ,,waar mens'', zegt de Leeuwardense. ,,Hij was onze afgod''. Zijn preken tegen het militarisme leidden er toe dat geen van haar broers in dienst ging. Geweld, wapens en drank werden afgezworen. Gestemd werd er uit principe niet. Dat denkbeeld bleef mevrouw Hooft-Giesen trouw: haar hele leven meed ze het stemhokje. ,,Omdat er dìt achter zit'', zegt ze, als ze haar duim over haar vingers wrijft. Het kapitaal, het geld, ,,moeten wij niet.''

De Geast fan Domela, Zondag, Ned 1, 13.00-13.30