de buschauffeur

Bus-, tram- en metrochauffeurs waren de afgelopen week in het nieuws doordat ze steeds vaker geconfronteerd worden met geweld van passagiers. In Amsterdam brak de afgelopen week zelfs een wilde staking uit onder chauffeurs van het Gemeentelijk Vervoer Bedrijf (GVB), die meer veiligheidsmaatregelen verlangen.

Het inkomen van de chauffeurs is geregeld in de bedrijfstak-CAO voor het openbaar vervoer. Met uitzondering van het personeel van gemeentelijke vervoersbedrijven – dat ambtenaar is – vallen alle chauffeurs van het stad- en streekvervoer onder deze algemeen verbindend verklaarde CAO. Gemeenten hanteren doorgaans dezelfde loonschalen voor chauffeurs.

Het brutoloon van een beginnende bus-, tram- of metro-bestuurder varieert, afhankelijk van zijn of haar lijftijd, van 2346 gulden (18 jaar) tot 2999 (21 jaar). Daarna bouwt een chauffeur in ieder dienstjaar 100 gulden extra maandsalaris op. Na 16 jaar is de top bereikt. Die ligt op 4235 gulden.

Een deel van het inkomen van chauffeurs in het openbaar vervoer bestaat uit toeslagen die bovenop het brutoloon komen. In totaal zijn er acht toeslagen, waaronder die voor het bezit van een EHBO-diploma, maar de twee belangrijkste zijn die voor onregelmatige werkuren ('s avonds, in het weekend) en gebroken diensten (een in tweeën gedeelde werkdag).

,,Onregelmatige en gebroken diensten zijn verreweg het grootste nadeel van dit werk'', zegt Dick Ketting, CAO-onderhandelaar van FNV Bondgenoten. ,,Op elk moment van de dag moeten er chauffeurs werken. Ze beginnen de ene dag 's ochtends om vijf uur en de volgende dag werken ze tot diep in de nacht.''

Voor onregelmatige diensten is een scala aan toeslagen in de CAO opgenomen: 's ochtends voor half acht geldt 15 procent toeslag, 's avonds en op zaterdag 30 procent, 's nachts 40 procent, op zon- en feestdagen 45 procent en op zon- en feestdagen 's nachts 55 procent.

Onregelmatige diensten draaien vinden de meeste bestuurders van bussen, trams en metro's niet zo bezwaarlijk. Dat is inherent aan het beroep. Anders ligt dat met gebroken diensten, een typisch verschijnsel van de laatste jaren. ,,Steeds vaker worden in de spits extra bussen en trams ingezet. Zo ontstaan veel gebroken diensten.'' Een chauffeur moet dan bijvoorbeeld in de ochtendspits vier uur rijden, tussen 6.00 en 11.00 uur, en daarna weer in de avondspits, van 15.00 tot 19.00 uur. De tussenliggende uren is hij vrij. Wie ver van zijn aankomst- en vertrekpunt afwoont, moet die tussenliggende uren zelf zien te overbruggen. Zo'n chauffeur is dus dertien uur van huis voor een werkdag van acht uur. ,,De toeslag die daar tegenover staat, 25 gulden per gebroken dienst, is natuurlijk een schijntje. Het ongemak wordt daar niet door gecompenseerd.''

Een chauffeur mag overigens maar hooguit twee gebroken diensten per week draaien. In de Randstad komen zulke werkdagen bovendien vaker voor dan op het platteland. Dat geldt ook voor avond-, en weekenddiensten. ,,In kleine dorpen rijden 's avonds en op zondag nauwelijks bussen'', aldus Ketting. Nachtdiensten bestaan alleen in de grote steden.

Het chauffeursberoep is de laatste jaren niet erg in trek. Openbaar-vervoerbedrijven in de randstad hebben grote moeite om voldoende personeel te vinden. De GVB in Amsterdam heeft tramconducteurs omgeschoold tot bestuurders. ,,Maar uit de onrust van de laatste dagen blijkt wel weer dat dat ten koste is gegaan van de veiligheid'', zegt Ketting. De toename van het geweld in het openbaar vervoer schrikt nieuwelingen af. Die kiezen liever voor een loopbaan in het beroepsgoederen- of touringcarvervoer. Qua inkomen is de laatste categorie ook lucratiever, maar daar staat tegenover dat reizen vaak dagen duren. Een doorsnee buschauffeur blijft gewoonlijk dichter bij huis.

Daar komt volgens Ketting bij dat niet iedere chauffeur geschikt is om in het openbaar vervoer te werken. ,,Een vrachtwagenrijbewijs is niet genoeg. Je moet ook met mensen om kunnen gaan.'' Bij sollicitaties worden behoorlijke eisen gesteld aan onder meer de psychische gesteldheid van een kandidaat. ,,Een bus of tram besturen is een gejaagd beroep. Je staat constant onder tijdsdruk, je moet voortdurend opletten dat je op tijd rijdt.'' Bij vertragingen krijgt de chauffeur als eerste te maken met geïrriteerde klanten. ,,Daar moet je maar net tegen kunnen.''