Elders wenkt een ander leven

Van veelschrijverij kun je Kevin Canty niet betichten. In de afgelopen vijf jaar publiceerde de meester van het groezelig realisme een debuutbundel met tien verhalen (A Stranger in This World) en een bescheiden roman (Into the Great Wide Open). Maar nu zijn er plotseling twee nieuwe romans van zijn hand – een ongekende luxe, temeer daar ze zo verschillend zijn. Wie Nine below Zero en Rounders achter elkaar leest, kan haast niet geloven dat ze het werk zijn van één schrijver. Rounders is dan ook een roman op basis van andermans werk: de gelijknamige film van John Dahl (met in de hoofdrollen Matt Damon en Edward Norton) die begin dit jaar in première ging.

Het is niet moeilijk om te zien waarom Canty zich waagde aan de `novelization' van het door David Levien en Brian Koppelman geschreven filmscenario. Het verhaal van een getalenteerde jongen die zijn brave vriendin en zijn rechtenstudie opgeeft voor een carrière als beroepspokeraar (`rounder') bood volop gelegenheid tot intelligent psychologiseren – een van Canty's sterke punten. Bovendien is Mike McDermott een held naar Canty's hart: net als de personages uit A Stranger in this World hunkert hij naar een ander leven, naar een alternatief voor het deprimerende leven van alledag.

`Ik kijk om me heen en ik zie dit', denkt Mike halverwege het boek. `De meeste mensen zouden de levens die ze leiden niet gekozen hebben. They just ended up with them somehow, a lucky or unlucky series of accidents.' Geen wonder dat hij gevoelig is voor de invloed van zijn oude pokermaat Lester, die met levensgevaarlijke schulden uit de gevangenis komt en alleen gered kan worden door de winsten die de semi-geniale Mike aan de speeltafel maakt. Mike wordt lang heen en weer geslingerd tussen de liefde (of eigenlijk: het respect) voor zijn vriendin en zijn angst voor de burgerlijke middelmaat. Maar zoals zijn hoogleraar tegen hem zegt: een roeping is een roeping, ook al is die de kunst van het gokken.

De film Rounders was sfeervol en spannend, een feest voor iedereen die gevoelig is voor de mystiek van het pokeren. Canty's psychologische thriller is nog beter. Niet alleen door de spitse dialogen vol gokkersfilosofie en pokerjargon, maar vooral door het ontbreken van zwakke punten. De al te nadrukkelijke voice-over in de film werd in de roman een natuurlijke monologue intérieur. Mike is niet het doetje dat Matt Damon van hem maakt, maar iemand die geloofwaardig net naast het rechte pad wandelt. En anders dan de filmkijker hoeft de lezer zich niet te ergeren aan het hinderlijke geschmier van een acteur (John Malkovich) die denkt dat hij een Russische maffioso speelt.

Eén ding ontbreekt opvallend in de romanbewerking van Rounders: het lyrische proza dat Canty's handelsmerk is. Het lijkt alsof hij zijn memorabele zinnen en mooie metaforen heeft bewaard voor Nine below Zero. Vanaf de eerste regel (`He bent to kiss her and found last night's bar in her hair') is Canty's nieuwe roman een stilistische krachttoer. De tekening van de personages, het beeld van het stilstaande leven op het platteland, de beschrijving van de besneeuwde landschappen van Canty's geliefde Montana – het is allemaal verpakt in alinea's met een mooie cadans en een hoge dosis melancholie. Literaire rhythm and blues zou je het kunnen noemen.

Nine below Zero ligt direct in het verlengde van Canty's vorige boeken, al zijn de twee hoofdpersonen dit keer geen modderende jongeren, maar begin-veertigers die zijn aanbeland op een dood punt in hun leven. Marvin Deernose, die cynisch over zichzelf spreekt als `de filosofische indiaan', is na een scheiding en een drugsverslaving teruggegaan naar het plaatsje in Montana waar zijn roots liggen.Werkend als timmerman ontmoet hij de labiele Justine Gallego, die haar lege leven in een Californische buitenwijk achter zich heeft gelaten om haar stervende grootvader bij te staan. Bij de natuurmens Marvin vindt Justine de liefde die ze sinds de dood van haar zoontje bij haar echtgenoot heeft gemist. Maar ze durft uiteindelijk niet voor hem te kiezen.

Zo samengevat heeft Nine below Zero wel wat weg van The Bridges of Madison County, Robert James Wallers bestseller over een buitenechtelijke liefde in de Midwest. Maar Canty's romantiek is niet eendimensionaal, het is eigenlijk niet eens romantiek. Zijn hogere thema is de eenzaamheid, en die weet hij pijnlijk voelbaar te maken. Marvin en Justine zijn verloren zielen, die al in een vroeg stadium van hun verhouding tot het besef komen dat ze te erg door het leven vertrapt zijn om nog echt contact met anderen te maken. `Andere mensen, andere planeten' denkt Justine als ze met Marvin praat. `Er bestaat geen ander leven', concludeert Marvin; en veel vrolijker dan dat wordt Nine below Zero niet.

Canty is niet bang om zwaar op de hand te zijn. Hij kruipt in de hoofden van zijn personages en beschrijft nauwkeurig en onverkort wat ze denken en hoe ze in elkaar zitten. Dat levert prachtige passages op; Marvin en Justine veroveren in een snel tempo je medeleven, alleen al doordat Canty zo goed is in het oproepen van de bitterzoete herinneringen aan hun vergooide levens. Maar in de tweede helft van Nine below Zero gaat Canty's bespiegelende wijdlopigheid af en toe vervelen. De handeling stokt, en het lijkt alsof Canty de lezer dezelfde doodlopende weg op wil sturen als zijn hoofdpersonen – `stranded in this new America where everybody had to eat their shit and get along.'

Mooie stijl en overtuigende karakterisering is voor een perfecte roman niet genoeg – dat zou Canty, docent `creative writing' aan de Universiteit van Montana, moeten weten. Nine below Zero duurt bijna honderd pagina's te lang, en is ook in dat opzicht de tegenpool van Rounders, dat wel wat meer vlees op de botten had kunnen gebruiken. Met zijn twee nieuwe romans bewijst Kevin Canty dat hij alle facetten van het schrijven beheerst; het wachten is op het boek waarin ze allemaal tegelijk schitteren.

Kevin Canty: Rounders. Gebaseerd op een filmscenario van D.J. Levien en Brian Koppelman. Faber and Faber, 194 blz. ƒ26,85

Kevin Canty: Nine below Zero. Nan Talese/Doubleday, 371 blz. ƒ61,05

De Nederlandse vertaling verschijnt in september bij De Harmonie.