Doorbraak in Noord-Iers overleg blijft nog uit

Het Noord-Ierse overleg over ontwapening van terroristen en de vorming van een regering is gisteren voor twaalf dagen geschorst, maar sommige politici blijven optimistisch.

Daarmee heeft het Goede Vrijdag-akkoord zijn eerste verjaardag bereikt zonder een doorbraak in de impasse, ondanks drie dagen continu vergaderen onder leiding van de Britse en Ierse premiers Blair en Ahern en drie telefonische interventies van de Amerikaanse president Clinton. De Britse minister voor Noord-Ierland, Mo Mowlam, had 2 april genoemd als uiterste termijn voor de vorming van een regering en de overdracht van bevoegdheden door het Britse parlement, zoals in het akkoord is vastgelegd.

Aankomend premier David Trimble, een protestant, weigert het katholieke Sinn Féin echter zijn twee ministersposten te laten opnemen zolang het verboden Ierse Republikeinse Leger (IRA) geen begin maakt met ontwapening. Sinn Féin, de politieke tak van de IRA, zegt dat ontwapening geen voorwaarde is voor de vorming van een regering. De IRA heeft geweigerd ook maar ,,één kogel, één gram [springstof]'' in te leveren.

Premier Blair zei gisteren echter dat het overleg ,,een basis voor overeenstemming'' had opgeleverd. Hij noemde het opschorten van het overleg tot 13 april ,,een korte pauze voor reflectie''. Blair en Ahern gaven een verklaring uit die gezien wordt als een poging om ,,een pad te banen'' tussen de stellingen waarin de Noord-Ierse partijen zich hebben ingegraven.

Het document schetst de vorming van een `schaduwregering', met Sinn Féin-ministers maar zonder formele bevoegdheden. `Londen' draagt die pas na een maand over, na een ceremonie die ,,een collectieve daad van verzoening'' wordt genoemd. Daarbij zouden doden van alle gezindten worden herdacht en de Britten zouden hun militaire aanwezigheid in Ulster verder reduceren.

Bovendien, zegt de verklaring, moet ,,een hoeveelheid wapens'' van paramilitairen ,,buiten gebruik worden gesteld'', omdat ontwapening weliswaar ,,geen voorwaarde maar wel een noodzaak'' is. Die formulering moet de IRA ruimte bieden om zonder gezichtsverlies afstand te doen van wapens.

Protestanten hebben voorzichtig positief gereageerd maar reserves geuit over het officieel herdenken van dode IRA-leden. Sinn Féin, dat de grootste concessie doet, is boos dat de vorming van een regering opnieuw is uitgesteld en weigerde de verklaring te steunen. Veel politieke commentaren noemen uitstel ,,riskant'', maar prijzen de inventiviteit van de partijen. De Irish Times noemt de gekozen weg vanochtend ,,de kunst van het mogelijke''.

De `Verklaring van 1 april'via www.nio.gov.uk/ 990401dec-nio.htm