Tobben om bommen in Rode Hoed

De Koude Oorlog was gisteravond even terug. In de Rode Hoed, waar de luchtoorlog tegen Joegoslavië tot een emotioneel debat leidde.

Alle regeringen van NAVO-landen moeten aftreden, dicteert Margreet Aalbers van Vrouwen voor Vrede. Het conflict op de Balkan wordt georkestreerd door de CIA, roept een vrouw vanuit de zaal. Want: ,,De Amerikanen zijn tegen een sterk Europa. Daarom is Clinton bezig met destabilisatie op de Balkan.''

Beter dan bommen. Dat was het thema van een debat dat de Socialistische Partij gisteravond hield in De Rode Hoed in Amsterdam. Als enige fractie in de Tweede Kamer heeft de SP zich gekeerd tegen de NAVO-strijd in Servië. De SP had het debat belegd om alternatieven te zoeken voor `het luchtwapen'. De gespreksleider riep bij herhaling dat de circa tweehonderd aanwezigen in de zaal moesten meedenken over oplossingen om ,,uit dit moeras te komen''. Die waren er niet. Wat was bedoeld als constructieve bijdrage aan de vrede bleek vooral een schelle stoomfluit van hoogopgelopen emoties.

Twee stromingen domineerden het debat. Er waren pacifisten en antikapitalisten die uiting gaven aan oude idealen. En er waren Serviërs in Nederland die de rechtvaardige Servische strijd zien sneuvelen in NAVO-bommen en Westerse mediamanipulatie. De Koude Oorlog is terug.

Het debat leverde enkele momenten op van grote waardigheid. Een oud-verzetsstrijder uit CPN-kring vatte ruim een halve eeuw menselijke beschaving samen in een betoog dat voerde langs Hiroshima, Vietnam en Kosovo. Een Servisch-Nederlandse vrouw vertelde hoe zij bij haar hulpacties voor oorlogswezen meer en meer oploopt tegen een muur van vooroordelen en clichés. ,,Eerst was ik tegen Miloševic, nu sta ik achter hem'', en, zo besloot zij, ,,alle Serviërs staan nu achter Miloševic. Dat is wat de NAVO bereikt.''

Het Leitmotiv van het debat werd aangereikt door de Nijmeegse polemoloog Leon Wecke. ,,Alle betrokkenen in dit conflict zijn verlamd door autistische vijandbeelden'', sprak hij vanachter de forumtafel. Natuurlijk, er is sprake van smerige propaganda aan Servische zijde. Maar even zo goed is er sprake van desinformatie van NAVO-zijde, waar officiële woordvoerders welbewust een mythe creëren van een `schone luchtoorlog' en waar networks als CNN de chaotische actualiteit ordenen in stereotypen en sjablonen.

De enige die sprak over concrete oplossingen voor het conflict was Harry van Bommel, Tweede-Kamerlid voor de SP. Hij onderstreepte vooral wat had moeten gebeuren. De internationale gemeenschap had de agressors op de Balkan moeten onderwerpen aan nog scherpere sancties. Clingendael-deskundige Rob de Wijk diende Van Bommel meteen van repliek. Het sanctiemiddel werkt contraproductief, het leidt juist tot oplopende spanningen, zo weersprak De Wijk, verwijzend naar Irak.

De koele beschouwingen van De Wijk wekten vooral de woede van het publiek. ,,We moeten zo langzamerhand accepteren dat internationale conflicten soms gewoon moeten uitwoeden zonder dat je daaraan meer kunt doen dan humanitaire hulp bieden. De maakbare samenleving bestaat niet en de maakbare samenleving `op z'n internationaals' al helemaal niet.'' Luid protest.

Zowel De Wijk als polemoloog Wecke onderstreepte dat de NAVO-luchtactie een fout politiek besluit is geweest. Het sein tot aanval is gegeven op basis van onjuiste analyses van de posities van de betrokken groepen en landen in de regio. Dat was de diagnose die de zaal wilde horen. Maar de therapie? Daarover bleef het, in alle rumoer, angstwekkend stil. ,,Deze avond is een doekje voor het bloeden van ons hart'', sprak de vrouw die oorlogswezen helpt.